Om de VIA was vorig jaar gevraagd door de voormalig minister voor Integratie Verdonk en de 21 burgemeesters van de Antillianengemeenten. Met behulp van een speciale databank zouden ‘mobiele en niet-ingeschreven Antilliaanse en Arubaanse risicojongeren’ beter geholpen kunnen worden, maar ook beter vervolgd. De minister en de gemeenten verzochten daartoe om een ontheffing van registratie van ras mogelijk te maken bij het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP).

OCaN, vertegenwoordiger van Antillianen en Arubanen in Nederland en bijgestaan door bestuursrechtspecialist en advocaat prof. mr. Peter Nicolaï, kwam hiertegen in verweer. Met gegevensuitwisseling uitsluitend gericht op jongeren van Antilliaanse en Arubaanse afkomst wordt  een onderscheid gemaakt naar ras en dat is - ook juridisch- onaanvaardbaar, aldus OCaN. De Haagse rechtbank is het hiermee eens. Het middel is volgens de rechter ‘niet passend’ en het CPB heeft onterecht ontheffing verleend.

Structurele registratie

Vooral het feit dat het met de VIA om structurele verwerking van rasgegevens gaat en niet om incidentele, neemt de rechtbank hoog op. Het CBP gaat met haar beleid in tegen de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP). De rechtbank spreekt in dit geval van een ‘inbreuk op een fundamenteel rechtsbeginsel’. Niet het CBP, maar de  wetgever dient een keuze te maken over het al dan niet verwerken van rasgegevens. Gebleken is nog niet dat een eventuele toekomstige algemene Verwijsindex Risicojongeren (VIR) gegevens omtrent ras zal verwerken.
Volgens de rechtbank heeft OCaN “terecht opgemerkt dat vastgesteld kan worden dat het overgrote deel van de risicojongeren van Antilliaanse en Arubaanse afkomst die voldoen aan de voorwaarden om in de VIA te worden opgenomen, wel in de GBA zijn opgenomen”. “’Ongrijpbaarheid’ en het ‘niet-ingeschreven zijn in de GBA’ zou met een minder vergaand middel te ondervangen zijn.
Onder aanvoering van scheidend voorzitter Roy Pieters heeft OCaN zich vanaf begin 2006 fel verzet tegen de VIA. OCaN won advies in bij diverse deskundigen en kaartte de kwestie onder meer aan bij de Raad van Europa en het Europees Parlement.

Ongeoorloofde discriminatie

Eerder dit jaar werd door de Haarlemse rechtbank de (voormalige) staatssecretaris van SZW Rutte ook al van ongeoorloofde discriminatie beticht. Deze had in een brief aan gemeenten aangedrongen op extra onderzoek onder Somalische bijstandsgerechtigden. De rechtbank achtte dit in strijd met de eis van gelijke behandeling die uit Grondwet artikel Ι voortvloeit. In de uitspraak op het beroep van OCaN volgt de Haagse rechtbank eenzelfde redenering.
OCaN had eveneens verzocht om een schorsing van de verstrekking van politiegegevens (wpolr) van Antillianen en Arubanen aan de minister van Justitie ten behoeve van de VIA. Ook dit schorsingsverzoek is gehonoreerd door de rechtbank. OCaN onderkent dat er ‘aansluitingsproblemen’ bestaan bij een aantal groepen. De organisatie ziet echter meer in een grote diepte- investering in onder meer onderwijs, opvoeding, cultuur en gezondheid. Deze visie is neergelegd in het rapport Change the mind-set. In dit advies wordt de nadruk gelegd op de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting onder deelgroepen Antillianen en Arubanen in het Koninkrijk. Dit rapport wordt binnenkort gepresenteerd aan minister voor Integratie Ellen Vogelaar.