De tentoonstelling El Hema haalde de landelijke media, onder meer doordat de Hema, die haar logo ongevraagd gearabiseerd zag, de initiatiefnemers met een proces dreigde. De gedachte achter de tentoonstelling leek daarmee verloren te gaan; hoe kan vormgeving de kloof overbruggen tussen de Arabische/islamitische en de westerse cultuur? Een gesprek tussen de organisaties klaarde de lucht op en de Hema raakte betrokken bij het El Hema-project.

Identiteit

Hoe realistisch is het om te denken dat vormgeving een kloof tussen twee zo verschillende culturen kan overbruggen? Zeker in een tijd waarin het globaliseringsproces en de opkomst van nieuwe media culturen juist confronteren met nieuwe identiteiten. Regelmatig tegen wil en dank, waardoor het nationale identiteitsbesef een conserverende herwaardering zoekt.

In het begeleidende symposium Khatt kufi & kaffiya bij de El Hema-tentoonstelling blijken architecten, vormgevers, fotografen en documentairemakers de uitdaging enthousiast opgepakt te hebben. Juist gebruikmakend van nieuwe media en het globaliseringsproces, waardoor kunstenaars in Dubai, Denemarken, Iran of Nederland met eenzelfde betrokkenheid elkaar makkelijk weten te vinden. Zo kan het gebeuren dat het oer-Hollands merk Hema een Arabische typografie krijgt.

Woeste Arabieren

Zoals Edward Said wees op de negatieve beschrijving van Arabieren c.q. de islamitische cultuur in de literatuur, liet Khaled Ramadan, een van de sprekers tijdens het symposium, via CNN- en andere filmbeelden zien hoe Arabieren eenzelfde behandeling ondergaan in de beeldcultuur. Met als dieptepunt de vertoning van de korte videodocumentaire Planet of the Arabs van Jacki Salloun. De stereotypering van de Arabieren in de Amerikaanse film is overigens onderzocht door Jack Shaheen. Hij bekeek daartoe de films gemaakt in de periode 1896-2000. Van de 1000 films die een Arabische of moslimkarakter bevatten, zijn slechts 12 rollen positief ingevuld. In de resterende films schoten of staken de Arabieren met grote zwaarden westerlingen dood, rolden ze dreigend met hun ogen en schreeuwden woest. Ramadans stelling is dat de beeldcultuur niet onderschat moet worden. Niet alleen zwaarden kunnen doden, maar beelden ook. Beelden kunnen oorlogen ontlokken, maar ook oorlogen beëindigen. Als voorbeeld noemt hij de foto waarin een Vietnamese jongen een revolver tegen zijn slaap geduwd krijgt. De foto liet de Verenigde Staten het failliet van hun Vietnammissie zien.

De eenzijdige negatieve verbeelding van Arabieren/moslims in nieuws- en filmbeelden werpt een hoge drempel op om met elkaar in een veranderende samenleving te leven. Immers de al dan ingebeelde angst voor de ander, nodigt niet uit tot het  willen kennen van elkaar; het noodzakelijke begin voor een globaliserende samenleving. De makers van Khatt kufi & kaffiya en de Hema-tentoonstelling kennen deze angst niet en lieten zich inspireren door het vreemde en het eigene, waardoor nieuwe hybride vormen zijn ontstaan.

 

De El Hema-tentoonstelling (met o.m. de halal rookworst) is t/m 4 november te zien in de nieuwe Openbare Bibliotheek in Amsterdam.