Onderzoek de export van gifgasgrondstoffen vanuit Nederland naar het Irak van Saddam Hussein in de jaren ’80! Met die oproep opende eind juni het Nederlands Juristenblad, hét toonaangevende weekblad voor juristen. Professor Inge van der Vlies, hoogleraar Staats- en bestuursrecht aan de Universiteit van Amsterdam, doet daarin een klemmend beroep op de Tweede Kamer. Twee andere vooraanstaande juristen gingen haar voor, de Nijmeegse hoogleraar strafrecht Ybo Buruma en de Amsterdamse hoogleraar internationaal strafrecht Harmen van der Wilt. De juristen verbazen zich over het stilzwijgen van 'de politiek' over deze episode in het Nederlandse buitenlandse beleid.
Koerden in Nederland pleitten eerder voor een parlementair onderzoek naar de rol van de Nederlandse regering bij de export van gifgassen. Gifgas is onder meer bij de operatie Anfal tegen de Koerden ingezet. Geschat wordt dat daarbij 182.000 mannen, vrouwen en kinderen om het leven zijn gekomen. De juristen spreken over een ‘feitenonderzoek’ geïnstigeerd door de Tweede Kamer.

Bolkestein

Aanleiding voor de oproep is een uitgebreide reconstructie van deze exporten, die het VPRO-radioprogramma Argos dit en vorig jaar maakte aan de hand van documenten van de ministeries van Buitenlandse en Economische Zaken, waaronder een handgeschreven impliciete toestemming van toenmalig staatssecretaris van Handel, Frits Bolkestein. Uit deze documenten bleek de vergaande betrokkenheid van de Nederlandse overheid. Het ministerie van Economische Zaken zorgde er zelfs voor dat exporten van dit soort stoffen naar Irak veel minder beperkingen kregen opgelegd dan de bedoeling en ook noodzakelijk was. Dit is opmerkelijk gezien de toen al geconstateerde inzet van gifgassen door Irak in de oorlog met buurland Iran. Voor de export van gifgasgrondstoffen is dit jaar zakenman Frans van Anraat tot 17 jaar gevangenisstraf veroordeeld voor oorlogsmisdaden.

Alleen de SP heeft vragen over deze kwestie gesteld. De andere politieke partijen doen er vooralsnog het zwijgen toe, evenals Frits Bolkestein. Jan Pronk, beoogd PvdA-partijvoorzitter, pleit ook voor een feitenonderzoek. “Niet om specifiek met de vinger te wijzen, maar om herhaling te voorkomen.”