Advocate Hilde van Asperen noemt de nieuwe regeling, die eerder deze maand bekend werd gemaakt,  ‘geen spectaculaire wijziging’. Als specialist vreemdelingenrecht bij Advokatenkollektief Rotterdam ziet ze regelmatig buitenlandse vrouwen die geen kant meer uit kunnen en knel zitten tussen regels en tussen familieverhoudingen.

Ze denkt met deze nieuwe regelgeving mogelijk iets meer vrouwen te kunnen helpen die bij haar aankloppen voor hulp. “Ik heb het idee dat het ministerie sier probeert te maken met iets dat niet spectaculair gewijzigd is. Het is wel een kleine verbetering; voortaan wordt er iets soepeler met bewijzen van mishandeling van vrouwen omgegaan en er is nu een duidelijke notitie. Vooral vrouwen die in Nederland verblijven en die te maken hebben met huiselijk geweld, kunnen profijt hebben van de nieuwe wetgeving, zij zijn nu immers niet meer gedwongen om drie jaar gehuwd te blijven om het recht op voortgezet verblijf te verwerven.”

Normaalgesproken krijgt een buitenlandse partner pas recht op een verblijfsvergunning na drie jaar huwelijk. Als een vrouw aangifte doet van geweld kan er een uitzondering worden gemaakt, maar veel vrouwen durven geen aangifte te doen. De nieuwe regeling laat ook ander bewijs toe, zoals verklaringen van hulpverleners.

Gedumpt

Bij vrouwen die tegen hun wil achtergelaten worden in het land van herkomst, is er niet altijd sprake van mishandeling. In die gevallen wordt er gekeken of er sprake is van “klemmende humanitaire redenen’, zoals de familieomstandigheden, de mogelijkheden om te scheiden in eigen land en de situatie van de kinderen op grond waarvan een verblijfsvergunning verkregen kan worden. Een knelpunt voor deze vrouwen is echter dat zij zo spoedig mogelijk de hulp moeten inroepen van de Nederlandse autoriteiten. Doen zij dit niet, dan vervalt het recht op een verblijfsvergunning in Nederland.

Zo ook als zij langer dan zes maanden wegblijven uit Nederland. Van Asperen: “Vrouwen die in het land van herkomst gedumpt worden moeten wel de weg weten die zij moeten bewandelen om aanspraak te kunnen maken op voortgezet verblijf in Nederland. Sommige vrouwen kunnen tegen hun wil in niet terug naar Nederland.  Hoe langer zij wachten met terugkeer of met een hulpvraag aan de Nederlandse ambassade, des te moeilijker zal het zijn om aan te tonen, dat zij al die tijd tegen hun wil in het land van herkomst zijn gebleven. Misschien kan een volgende stap van het ministerie eruit bestaan dat het recht op voortgezet verblijf voor deze vrouwen ook na die zes maanden blijft bestaan, zodat vrouwen die er door angst, geweld of intimidatie pas na langere tijd in slagen de autoriteiten te benaderen, ook geholpen kunnen worden."

Sander van der Eijk, voorlichter bij het ministerie van Justitie, erkent dat het achtergelaten vrouwen niet altijd lukt om snel de Nederlandse ambassade in het herkomstland te bereiken, of binnen 6 maanden terug te reizen naar Nederland. Vrouwen die pas nadat de termijn verstreken is aan de bel trekken, kunnen volgens Van der Eijk alsnog in aanmerking komen voor een verblijfsvergunning, als zij aannemelijk kunnen maken dat zij niet in de gelegenheid waren om hulp in te roepen.

Van der Eijk: “In die gevallen wordt er individueel een afweging gemaakt. Er wordt gekeken naar wat de situatie van de vrouw is, wat haar vooruitzichten zijn en wat haar verblijfsgeschiedenis in Nederland is.” Als er aanwijzingen zijn dat het tegen de wil van de vrouw zelf is geweest dat zij terug is naar het herkomstland, wordt er een afweging gemaakt. “Vrouwen kunnen dat op verschillende manieren proberen aan te tonen; er kunnen getuigen gehoord worden maar er wordt ook naar documenten gekeken waaruit bijvoorbeeld blijkt dat de vrouw is uitgeschreven terwijl zij daar zelf niet bij aanwezig was; met al deze middelen wordt geprobeerd een totaalplaatje te creëeren. Op basis hiervan wordt een individuele beslissing genomen.”

Enthousiasme

Jandirk Veenstra, communicatiemedewerker bij kenniscentrum voor maatschappelijke ontwikkeling Movisie en deskundige op het gebied van seksueel geweld, noemt de aangepaste regeling voor slachtoffers van huiselijk geweld zonder onafhankelijke verblijfsstatus in Nederland “een enorme vooruitgang”. Veenstra: “Voor vrouwen die in Nederland in een buitengewoon afhankelijke positie zitten valt het argument om geen aangifte te doen omdat zij dan het land uitgezet kunnen worden, nu weg.”

Uit het rapport ‘Met de deur in huis’, waarbij op basis van landelijke politiecijfers de achtergronden van huiselijk geweld zijn onderzocht, blijkt dat in 2006 63.131 gevallen van huiselijk geweld bekend waren bij de politie, van deze gevallen doet maar 25 procent ook daadwerkelijk aangifte. Uit dit rapport blijkt ook dat driekwart van de slachtoffers in Nederland geboren is; 25,5 procent heeft een andere etnische achtergrond. “Als je naar deze cijfers kijkt, zie je dat het toch om behoorlijke aantallen gaat. In de praktijk blijkt dat proportioneel gezien vooral Arabische, Afrikaanse, Surinaamse en Antilliaanse vrouwen slachtoffer worden van huiselijk geweld; voor deze vrouwen valt de zorg om hun verblijfsvergunning weg,” aldus Veenstra.

Foto: Mona van den Berg fotografeerde buitenlandse vrouwen in Nederlandse opvanghuizen. De foto's zijn bijeengebracht in de expositie Ver van Huis