Dit is één van de praktijkvoorbeelden die Celal Altuntas (37) meemaakt als maatschappelijk werker in dienst bij ZebraWelzijn in Den Haag. Deze maand kwam Altuntas in de publiciteit omdat hij oproept tot een publiciteitscampagne tegen eerwraak. Zijn organisatie hield vorige week een bijeenkomst over het thema, waar ook de theatervoorstelling Dilek werd opgevoerd.

Sinds 2002 houdt Altuntas zich intensief bezig met eerwraak en eergerelateerd geweld. Hij is een ervaringsdeskundige: ooit was hij zelf aangewezen om twee achterneven te wreken maar zijn vader hield hem tegen. Sindsdien is het bestrijden van eergerelateerd geweld zijn hoofddoel geworden. "Ik wil dat er geen doden meer vallen. Ook in Europa, en ook in Nederland vindt eer-gerelateerd geweld, zoals eerwraak, plaats. Ik wil dat vrouwen voor zichzelf kunnen kiezen en uit een situatie kunnen stappen zonder doodgeschoten te worden."

Dilek

Het theatergezelschap Rast speelt momenteel een voorstelling over eerwraak. De voorstelling Dilek gaat over een onschuldige liefde die uitmondt in eerwraak. Dilek is beloofd aan een man, terwijl zij haar hart verpand heeft aan een ander. 

Van een echte relatie tussen Dilek en haar geliefde is geen sprake, verder dan mooie liederen en liefkozende woorden komt het niet. Echter, de schade is aangericht: roddeltantes hebben haar samen met hem gezien en het roddelcircuit draait op volle toeren. Ze zou zelfs geen maagd meer zijn, is de uiteindelijke conclusie. De familie is woest, ‘Dilek heeft de eer van de familie bezoedeld’, ze is ‘besmet’, ‘smerig’, ze is een ‘vleugellamme vogel’, een ‘gewonde gazelle’, een ‘vaderdoder’, een ‘getekend meisje'.

Dilek loopt weg naar haar geliefde die haar vervolgens, onder druk van haar familie, de deur wijst. Ook voor hem is zij niet meer rein. De man aan wie ze beloofd was, voelt zich verraden en wijst haar ook de deur. Voor Dilek zit er niets anders op dan haar lot te aanvaarden. Vader geeft broer een wapen, en met tegenzin moet broer zijn geliefde zus van haar leven beroven want ‘bloed zal vloeien’ om de smet ongedaan te maken. Het licht gaat uit en de muziek zwakt af. Het einde is duidelijk.

Alternatieven bieden

Het drama van Dilek eindigt treurig maar Altuntas zegt dat het "anders zou moeten lopen: Ik wil kennis bieden aan zowel de gemeenschap als de hulpverlening (politie, maatschappelijk werk, jeugdzorg). Ik wil dat de gemeenschap zonder schaamte er over gaat praten, zich gaat verdiepen: wat is eerwraak eigenlijk? En waarom moet het? Moet het überhaupt? De gemeenschap moet leren anders de emoties vorm te geven en een andere oplossing te vinden dan geëmotioneerd en onder de druk van tradities geweld te gebruiken. Daarnaast gaat tegenwoordig veel aandacht naar de slachtoffers, maar ik wil ook vooral aandacht geven aan de mogelijke plegers, twijfelaars die onder druk worden gezet. Dit zijn vaak jongens die geen vlieg kwaad willen doen. Hen wil ik het inzicht geven dat ze om hulp moeten vragen, dat er oplossingen zijn, dat ze anders om kunnen gaan met hun emoties, dat er alternatieven zijn."

In zijn boek ‘Het dorp van de zeven broers. Uit het leven van een Nederlandse Koerd’, (onder het pseudoniem Reber Havin) besteedt hij ook aandacht aan eer-gerelateerd geweld.

Twijfelaars

Altuntas maakt deel uit van een kernteam dat op initiatief van ZebraWelzijn in het leven is geroepen. Dit kernteam buigt zich samen met andere maatschappelijke instanties over eergerelateerd geweld en eerwraak. De meerderheid van het cliëntenbestand van Altuntas bestaat uit Turkse en Koerdische mannen, maar ook vrouwen die bang zijn slachtoffer te worden. Ook mensen van Afghaanse en Sudanese afkomst komen bij hem. Altuntas probeert, zodra een twijfelaar zich bij hem meldt, een vertrouwelijke relatie met hem op te bouwen. Hij leert hem kennen en geeft hem de ruimte zijn emoties te tonen. Vervolgens stellen ze samen een intensief plan van aanpak op waarbij Altuntas de cliënt begeleidt en hem alternatieven biedt. Vaak lukt het hem de twijfelaar te weerhouden van zijn daad.

Altuntas is zelf Koerdisch-Turks en kent de cultuur van binnenuit. Op de vraag welke invloed zijn eigen achtergrond heeft op zijn werk zegt hij: "Het heeft zijn voordelen en nadelen. Voordeel is dat ik als ervaringsdeskundige en als iemand van binnenuit meer inzicht heb in de gemeenschap. Zo kan ik sneller en effectiever optreden. Uiteindelijk moeten we met alle instanties samenwerken om dit aan te pakken, ongeacht de achtergrond. Nadeel is dat ik wel eens opmerkingen krijg van mensen binnen de gemeenschap, die me bijvoorbeeld vragen of ik wel weet hoe gevoelig dit onderwerp is, of ik mijn thema misschien niet moet veranderen. Tsja, die laat ik voor wat ze zijn."

Trailer voorstelling Dilek:

Dilek Theater Rast 08 from Bülent Evren on Vimeo.