Karin Wittebrood is senior onderzoeker bij het Sociaal Cultuur Planbureau  (SCP). Van haar hand verschenen rapporten als Slachtoffers van criminaliteit, Angstige burgers en Sociale veiligheid ontsleuteld. In dit laatste rapport spreekt ze zich uit tegen de repressieve aanpak van overlast, ingezet door het kabinet, door bijvoorbeeld het geven van hogere celstraffen en het instellen van heropvoedingskampen voor jongeren. Deze maatregelen blijken namelijk eerder contraproductief te werken dan probleemoplossend. Wittebrood pleitte in Sociale veiligheid ontsleuteld voor meer aandacht voor een preventieve aanpak via maatschappelijke ondersteuning en hulpverlening.

Hot issue
De  leerstoel  is ingesteld door de stichting Synthesis, een ideële instelling die zich richt op de sociale cohesie binnen de samenleving,  en is verbonden aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). In tegenstelling tot haar eerdere SCP-onderzoeken zal het UvA- onderzoek minder beleidsgericht zijn. Het is puur gericht op het nog onontgonnen onderzoeksterrein van de relatie tussen sociale veiligheid en de buurt. En geeft Wittebrood toe: ‘Sociale veiligheid is een hot issue.'

'Sociale veiligheid'
Onder 'sociale veiligheid’ vallen aspecten als de positie van de slachtoffers, de mate van criminaliteit waarmee de burger mee te maken krijgt - inbraken, fietsendiefstal, overlast en verloedering -, en de onveiligheidsgevoelens in een wijk, vertelt Wittebrood. Wittebrood: ‘Het blijkt dat die nogal verschilt per buurt en naar de relatie sociale geografie en veiligheid is nog geen onderzoek gedaan.’
Vooral de sociale onveiligheidgevoelens zijn een subjectief gegeven, onderkent Wittebrood, en daardoor lastig om te onderzoeken. ‘Maar het speelt een belangrijke rol bij mensen. Het gevoel van onveiligheid kan gevoeld worden door bewoners vanwege rondhangende jongeren. Misschien geven deze groepen inderdaad overlast, maar het kan ook zijn van niet. En, de ene burger loopt gewoon langs zo’n groepje en groet, en de ander voelt zich bedreigd.’

De onbekendheid van de groep speelt daarbij een rol, denkt de onderzoekster. Het kan gaan om een groep daklozen, junks, maar ook om allochtonen. Wittebrood: ‘Mensen schrikken dan, en denken “oeps, die zijn anders dan wij. Hier word ik bang van.” Soms is het een reële angst, een andere keer weer niet.’

Witte én zwarte vlucht
Hoewel Wittebrood benadrukt dat het geen psychologisch onderzoek wordt, maar een sociaal geografische, zal het onderzoek ook de maatschappelijke ontwikkelingen meenemen als bijvoorbeeld de grotere intolerantie die er aan het ontstaan is voor wat als overlast wordt ervaren zoals spelende kinderen. Wittebrood: ‘Die ontwikkeling zie je ook bijvoorbeeld in cijfers terug. Terwijl de politie steeds hoger criminaliteitscijfers registreerde, bleef het cijfer voor slachtofferschap vanaf 1980 vrijwel gelijk! Mensen worden gevoeliger, zeker bij inbraak. Wij zijn ons bewust van hoe ingewikkeld deze processen liggen. Het enige wat wij kunnen doen is daar rekening meehouden in de interpretatie van de uitkomsten.’ 
Een ander fenomeen, waarmee de wijk te maken heeft gekregen, is de veranderende bevolkingssamenstelling door migranten en de ‘de witte vlucht’, het wegtrekken van autochtonen uit de wijk.  Hoewel, inmiddels zijn er ook allochtonen die wegtrekken, ziet Wittebrood. ‘Dat is ook een ontwikkeling  om mee te nemen in het onderzoek.’ 

Wittebrood en haar onderzoekers zullen voornamelijk uitgaan van bestaande cijfers en onderzoeken zoals het onderzoek naar het effect van herstructurering op wijken. Welke buurten onderzocht gaan worden, staat nog niet vast. Maar het ruimtelijk aspect bij het ontstaan van een gevoel van (on)veiligheid staat in ieder geval centraal.