In het huidige klimaat van angst dat in Nederland heerst, moest ik denken aan twee recente films: het kwaadaardige 300, waarin de Spartanen zich verzetten tegen een Perzisch invasieleger dat in de film de vorm aanneemt van een horde nachtmerieachtige ‘oosterse’ monsters – overduidelijk een verwijzing naar de 'barbaarse horden' die de westerse wereld zouden bedreigen. En de film Village. Ook deze film vertelt indirect iets over de publieke opinie in Nederland van de laatste tijd.

'Buiten'
In Village hebben een aantal welvarende gezinnen zich teruggetrokken in een verlaten bos waar ze voor hun kleine gemeenschap een dorp hebben gebouwd. Ze hebben zich afgesloten van de buitenwereld en cultiveren voor hun kinderen - die opgroeien zonder kennis van de buitenwereld  - kunstmatige grenzen van de leefomgeving. Die grenzen worden in stand gehouden door het creëren van angst voor een ‘monster’ dat zich zou ophouden in het woud buiten het dorp. Zo wordt voorkomen dat de kinderen op onderzoek uitgaan. De boodschap is duidelijk: wil je een gezonde omgeving bewaren, vermijdt dan ‘buiten’ en het ‘andere’.

Eigen monster
Volkskrant-publiciste Amanda Kluveld heeft haar eigen monster gecreëerd om Nederland te beschermen tegen de boze buitenwereld. De naam van het monster: Tariq Ramadan. Kluveld richt haar pijlen regelmatig op deze hoogleraar en denker. In 'De schande van Rotterdam heet Ramadan' noemt ze hem zelfs een collaborateur.
Maar het is een verloren strijd. Nederland is niet langer voorbehouden aan ‘autochtonen’. De bevolking is namelijk zeer heterogeen van samenstelling geworden, waarbij de ‘Nederlandse eigenheid’ nog slechts één bestanddeel vormt van de multi-etnische samenleving. Bovendien zijn de geschiedenis, tradities en eigenschappen die met het ‘Nederlanderschap’ worden geassocieerd - bijvoorbeeld zuinigheid of tolerantie, – twijfelachtig of zelfs betekenisloos voor vele nieuwe Nederlanders. De ‘Nederlandse volksaard’ delft al helemaal het onderspit in de context van de vorming van een nieuwe Europese identiteit. Het wekt dan ook geen verbazing dat ‘de Nederlanders’ zich bedreigd voelen.

'Wij' en 'zij' vervagen
Maar de klok is niet terug te draaien. Het onderscheid tussen ‘wij’ en ‘zij’ is in Europa aan het vervagen. En de meest wezenlijke verandering is dat alle categorieën van ‘de anderen’ aan de hand waarvan we onszelf in Europa definiëerden – de ‘kwaadaardige oosterlingen’, de ‘fanatieke moslims’, de ‘inferieure rassen uit de koloniën’, de immigranten, de vluchtelingen, de zigeuners – nu een integraal onderdeel vormen van onszelf.
Niet alleen wonen 'de anderen' hier in Europa als vast onderdeel van het continent, maar hun opvattingen, concepten, levensstijlen, voedsel en kleding spelen een rol in de vorming van ‘onszelf’ en ‘onze samenleving’. We moeten daarom grip proberen te krijgen op meervoudige en veranderende identiteiten.

Eigen, Europese weg
Voor migranten die vaak transnationale contacten hebben, is het goed om een eigen, Europese weg te kiezen. Voor veel islamitische jongeren, veelal geboren op Nederlandse bodem, is het echter moeilijk hun achtergrond in overeenstemming te brengen met hun leefomgeving, want de huidige Nederlandse samenleving laat hen maar twee keuzes: óf je wordt deel van ‘ons’ – met achterlating van je achtergrond – of je bent deel van het veelkoppige ‘oosterse’ monster dat in 300 werd bestreden.

Een man als Ramadan heeft een beeld over hoe  moslims hun leefwereld kunnen combineren met een Europese identiteit en een man als hij kan moslims een leidraad bieden om een waardevolle bijdrage te leveren aan de westerse samenleving. Iets waar de conventionele westerse samenleving blijkbaar onvoldoende handvatten voor biedt. Een man als Ramadan is daarom ook niet het monster dat buiten gehouden moet worden, maar hij is deel van de oplossing.
Het is jammer dat Kluveld dat niet inziet. Maar het is nog erger dat ze probeert een monster te creëren dat er niet is. Daarmee is ze medeverantwoordelijk voor de vergalde, verziekte sfeer in Nederland die het vinden van een plek door migranten in Europa alleen maar bemoeilijkt. 

_{Farhad Golyardi is socioloog en medeoprichter eutopia.nl/ voteforiran.com. Dit artikel is geschreven voor dat bekend werd dat het contract met Ramadan is opgezegd.}