Het is geen toeval dat het boek bij de Vereniging Ons Suriname in Amsterdam Oost aan Judith de Kom officieel werd overhandigd. Judith klopte in de jaren 70 al aan bij de Vereniging op haar zoektocht naar meer informatie over haar vader. Eind 2008 zorgde de vereniging er zelfs voor dat een groot aantal literaire manuscripten boven water kwam.
Anton de Kom is bekend geworden door zijn boek ‘Wij slaven van Suriname’(1934) waarin hij onder het motto ‘een volk dat zichzelf respecteert, vertelt zijn eigen verhaal’ probeerde Suriname en haar inwoners een eigen geschiedenis te geven in plaats van de Nederlandse geschiedenis die ze op school onderwezen kregen: 'Als kind wisten wij alles van Michiel de Ruyter', schrijft hij. De Koms vader was nog als slaaf geboren. In het boek stelt hij de uitbuiting en de slavernij onder  het kolonialisme aan de kaak en hint hij op een vrij Suriname. 

Suriname ons vaderland!
Pas in de jaren 70 van de vorige eeuw drong  De Koms betekenis echt door in Nederland en Suriname. Maar zoals Judith de Kom merkte toen zij haar zoektocht naar het leven van haar vader begon: ‘De geest van Anton de Kom was er. Iedereen kende zijn naam wel.’ Haar belangstelling voor haar vaders leven begon toen zij met een programma over niet-westerse schrijvers in 1968 naar Suriname afreisde. Ze herinnerde zich dat haar vader als eerste iets in haar poëziealbum had geschreven, maar dat ze het eigenlijk, net als haar vriendinnen, maar een vreemd  gedicht vond. Het gedicht vertelde in beeldende en kleurrijke woorden over zijn liefde voor Suriname: Suriname ons vaderland![…]  / Watervallen en bronnen die altijd klateren / Mieren en appels met de kleur van roode wijn […]  / Liefde voor dit land, mensen en natuur […] / Want liefde is meer soms, dan het dagelijksch brood. De Kom was uiteindelijk in Nederland terecht gekomen omdat hij dacht dat hij als zwarte toch meer kansen in Nederland zou maken dan in koloniaal Suriname waar gold; hoe lichter, hoe beter de baan. Maar ondanks alles bleef hij altijd naar Suriname verlangen. Hij was een Surinamer in hart en nieren. En die liefde  voor Suriname bleek hij zonder dat Judith het besefte aan haar en haar broer Ton († 2008) overgedragen te hebben.

Misinformaties
Dat de biografie er is gekomen, is te danken aan de volhardendheid van Ton en Judith de Kom én van de schrijvers/partners Boots en Woortman. De twee laatsten schreven 5 jaar aan het boek. Er bestaat veel misinformatie over het leven van Anton de Kom en als schrijvers moesten ze voorzichtig laveren tussen al die Surinaamse meningen. De Kom werd bijvoorbeeld door velen zowel in Nederland als in Suriname als communist gezien, omdat hij regelmatig in communistische bladen had gepubliceerd. Dit was een harde noot om te kraken, vertelt Woortman.  Maar De Kom is geen lid geweest van de communistische partij en hoewel hij zich kon vinden in het idee dat arbeiders werden uitgebuit, stond De Kom vooral voor de vrijheid van geest, aldus Woortman: ‘De Kom was een “fellow traveller” zoals André Gide.’ 

Ballingschap
Een andere discussie betrof zijn ballingschap. Was De Kom nu wél of niet door Nederland Suriname uitgezet? Ja, zeggen de schrijvers.  Door zijn activiteiten voor met name Javaanse contractarbeiders kwam De Kom 3 maanden in de cel terecht, slechts 2 maanden na zijn aankomst met zijn gezin in Suriname. Woortman: ‘Hij had geen keuze: of in de cel blijven of met de boot terug naar Nederland.’ De Kom werd door zijn banden met de  communistische partij in Nederland al door de Nederlandse inlichtingendienst in de gaten gehouden. Er werd gevreesd dat het geluid van vrijheid dat al in Nederlands-Indië  weerklonk ook door Suriname overgenomen zou worden vanwege De Koms geschriften. 

Javanen
Maar onafhankelijkheid van Suriname was niet het eerste waarmee De Kom aan de gang ging  toen hij in Suriname aankwam. Vanuit zijn grote gevoel van rechtvaardigheid  en als pragmaticus  bekommerde hij zich allereerst om de rechten van de uitgebuite Javaanse contractarbeiders. Woortman: ‘Hier moet recht gedaan worden, vond De Kom.’ De slechte behandeling van de Javanen kwam voort uit kolonialisme en racisme, analyseerde  De Kom hun situatie en zij hadden recht op terugkeer naar Java. Een recht dat hun bazen hen ontfutseld had misbruik makend van de ongeletterdheid onder de Javanen. De actie mislukte en De Kom werd door sommigen (onterecht, zo stellen de schrijvers) van misbruik beschuldigd.

Verzetswerk
Een ander vraagteken betrof het verzetswerk van De Kom in de Tweede Wereldoorlog en de vraag of hij was verraden. Duidelijk is geworden dat De Kom in ieder geval koerierswerk verrichte. De Kom werd opgepakt door de Duitse politie en is in een concentratiekamp omgekomen. Woortman denkt dat hij door een infiltrant binnen de communistische partij is verraden. Schrijnend is het verhaal dat Judith de Kom vertelt over  het plotselinge verdwijnen van haar vader in 1943. ‘Lang hebben we gewacht op zijn terugkomst. Tot eind jaren 50 hoopten we nog dat hij terug zou komen.’

De vele rollen van Anton de Kom 
Anton de Kom is vele rollen toegedicht als vrijheidsstrijder, verzetsheld, vakbondsman, activist, schrijver en banneling.  Al deze rollen komen in de biografie aan de orde die in 2 periodes  is onderverdeeld: 1898-1945 en 1945-2009. Die laatste periode kenmerkt zich door duiding van Anton de Kom door de Surinamers en discussies over bijvoorbeeld het standbeeld van Anton de Kom in Amsterdam Zuidoost.  Verschillende partijen probeerden De Kom toe te eigenen zoals Desi Bouterse in de jaren 80, waardoor De Kom door sommige Surinamers nog altijd afgewezen wordt. 

Die toeëigening gaat door, daar blijkt  de biografie geen einde aan te kunnen maken, maar daar was Anton de Kom misschien ook te veel wél voor. Woortman ziet bijvoorbeeld  De Kom allereerst als schrijver en dichter, maar Judith de Kom ziet haar vader vooral als vrijheidsstrijder. Anil Ramdas was 16 jaar toen hij voor het eerst  het boek ‘Wij slaven van Suriname’ las: ‘Ik was verpletterd. Hij is de enige geweest die een andere kijk op de geschiedenis van Suriname  heeft gegeven. Zijn uitgangspunt daarbij was eenheid.’
Een bezoekster van middelbare leeftijd ziet De Kom als geschiedschrijver van Suriname: ‘Ik was 30 toen mijn ogen geopend werden met "Wij slaven…". Ik wist weinig van de geschiedenis van Suriname. Hij heeft nooit de waardering gekregen die hij nodig achtte.’ Maar Anton de Kom spreekt ook een jongere generatie aan blijkt op die middag bij Vereniging Ons Suriname. Bezoeker  Mirroy (26): ‘Ik heb veel over hem gelezen. Anton de Kom is een stukje van de Surinaamse geschiedenis. Hij is belangrijk voor mijn identiteit. Ik ga over hem schrijven op mijn website.’

Bakra's
Tijdens zijn gesprek met de 2 schrijvers stipt Ramdas toch nog een ‘gevoelig’ punt aan. Het boek is geschreven door 2 ‘bakra’s’; 2 witte Nederlanders. De schrijvers begrijpen die gevoeligheid, maar de tijd was rijp om het boek te schrijven omdat inmiddels zo veel informatie bijeen was gebracht door Ton en Judith de Kom en: ‘Andere mensen deden het niet.’ 
Maar zegt Woortman terwijl hij met een cassetteband zwaait. ‘Hier staat alle informatie op. Over 12 dagen gaat het naar het Nationaal Archief in Suriname. Iedereen die nu een boek over Anton de Kom wil schrijven, hoeft er in ieder geval niet meer 5 jaar over te doen.’ Voor Judith de Kom betekent het boek het einde van 40 jaar verzamelen en zich verdiepen in  haar vader. ‘Ik kan het bezig zijn met mijn vader nu afronden.’

Foto: Judith de Kom - © Usha Marhé

_{Boek: Anton de Kom – biografie
Info boek:  ISBN 978 90 254 3248 5, € 49,95, 548 p.
Uitgever: Contact. Het boek is in de boekhandels te verkrijgen}