Na het bekijken van The Avatar van regisseur James Cameron, kon ik niet anders dan de film beschouwen als een ode aan alle volkeren en landen die in de loop van de geschiedenis slachtoffer zijn geweest van imperialisme en kolonialisme. In de film besluit Jake Sully zich aan te sluiten bij het buitenaardse Pandora-volk en samen met hen te vechten tegen de mensen, die besloten hadden Pandora aan te vallen, om op deze manier waardevolle grondstoffen in handen te krijgen. 
Aan het einde van de film vroeg ik me af of onze wereld in de tijden van het imperialisme en kolonialisme dergelijke figuren had gekend en besloot daarom op zoek te gaan naar de Jake Sully’s van onze geschiedenis. En ik heb er 1 gevonden! Of liever gezegd, een hele groep Jake Sully’s wiens namen je niet zal tegenkomen in de gangbare Westerse geschiedenisboeken of films.

Mangal Panday: Indiase vrijheidsstrijder
In de Indiase Bollywoodfilm Mangal Pandey: The Rising is dit anders. In deze film komt het lot van een 'Jake Sully' aan bod, in dit geval heet hij William Gordon. De film speelt zich af in India ten tijde van de overheersing door The British East Indian Company en verhaalt over de legendarisch Indiase soldaat Mangal Pandey in Britse dienst, ('sepoy', red.) die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de opstand in 1857, die de vooravond inluidde van de eerste Indiase onafhankelijkheidsoorlog. 

In de film redt de Indiase soldaat Mangel Pandey (gespeeld door de Indiase topacteur Aamir Khan) het leven van de Britse officier William Gordon (gespeeld door de Britse acteur Toby Stephens, die voor de film Hindi heeft leren spreken). Tussen de beide mannen ontstaat daarna een hechte vriendschap. Hun vriendschap komt echter onder druk te staan als het Britse leger een nieuw geweer introduceert, waarvan de patronen ingesmeerd zouden zijn met het vet van koeien en varkens. Voordat het patroon in dit geweer gaat moet er eerst een stuk van worden afgebeten, wat tegen het geloof en de tradities van zowel de hindoestanen als de moslims ingaat. Pandey vraagt aan zijn vriend Gordon of de geruchten op waarheid berusten of niet. Wanneer Gordon navraag doet bij de andere officieren antwoorden zij dat er niks van waar is en dat de sepoys zich nergens druk over hoeven te maken. Pandey vertrouwt zijn vriend Gordon vervolgens op zijn woord, maar komt er later achter dat hij is voorgelogen. 

In Britse dienst
In de film wordt treffend in beeld gebracht hoe Mangal Pandey steeds duidelijker begint in te zien dat de politieke machtverhoudingen in India niet kloppen; de Indiërs worden in hun eigen moederland overheerst door de Britten. Wat nog vreemder is: hij en zijn mede-sepoys verlenen hun arbeid en diensten aan deze buitenlandse overheersers! En wat hadden ze er eigenlijk voor teruggekregen? Honger, armoede, vernedering en onderdrukking.
Uiteindelijk is de patroonkwestie de druppel die de emmer doet overlopen. Niet alleen Mangal Pandey, maar ook de andere Indiase sepoys beseffen dat het juk van de Britse overheersing moet worden afgeworpen en zij besluiten in opstand te komen.

Verraad
Terwijl zij bezig zijn met het organiseren van de opstand, waarbij Indiase legereenheden door het hele land worden geïnformeerd en aangetrokken, gebeurd er iets totaal onverwachts. Via een verrader zijn de Britten op de hoogte gesteld over de naderende opstand en hebben daarom een enorme Britse legereenheid opgetrommeld. Terwijl dit leger nadert roept Mangal Pandey de weinige sepoys die op dat moment aanwezig zijn op om zich klaar te maken voor het begin van de strijd. De rest van de sepoys wijst er echter op dat de Britten in de meerderheid zijn en de kans op overleven uiterst gering. Mangal Pandey geeft echter aan dat ze nu niet meer terug kunnen. Als ze nu stoppen is de opstand geëindigd voordat het is begonnen. De rest van de sepoys wijzen nog steeds angstig op de enorme legereenheid die in aantocht is. Dan besluit Mangal Pandey alleen stelling te nemen tegen de Britten om zo een duidelijk signaal af te geven: de opstand is begonnen! De scène waarin Mangal Pandey alleen tegenover een enorm Brits leger staat is imponerend. Het toont op indringende wijze hoe ver mensen bereid zijn te gaan om te leven in vrijheid. 

Mangal Pandey wordt vervolgens opgepakt door de Britten. Omdat Willian Gordon vreest voor het leven van zijn vriend, smeekt hij Mangal Pandey om zijn excuses aan te bieden. Als hij dat niet doet, is het zeker dat de Britten hem zullen ophangen. De daaropvolgende dialoog tussen Mangal Pandey en William Gordon is een van de sterkste uit de film. Een citaat:
'I’ve come to realise that what I did, and what I must do, had nothing to do with the cartridges. Because of the British, we are now all untouchables in our own land. Our fight is no longer against grease on an cartridge, it is for our dignity, our freedom, our right to hold our head as high as the next man. India is rising, nothing and nobody can stop it, not even my life or death.' 

White man’s burden
De film stelt het recht van een land om een ander land binnen te vallen om vervolgens de inwoners van dat land te overheersen en hen te vertellen wat zij wel en niet mogen doen ter discussie. Het vermeende superioriteitsgevoel van de Britten wordt duidelijk verwoord in het begin van de film, waarin de gouverneur een aantal bizarre uitspraken doet zoals: 'We have earned the love and gratitude of the people of India and we shoulder the burden of the white man without complaint.' Opmerkelijk genoeg deed president Bush tijdens zijn ambtsperiode soortgelijke uitspraken, waar een van de acteurs in een interview ook naar verwijst: 'That's exactly what Bush said after the attacks on London. And what difference is there between a terrorist who kills innocent people, and someone who kills innocent people, and many times the number killed by terrorists, while saying they are trying to promote freedom?'

Blinde vlek 
Verder maakt de film laat duidelijk dat er voor een groep mensen geen plek bestaat in de vaderlandse geschiedenisboeken: die van de dappere 'landverraders', de Jake Sully’s. William Gordon representeert het deel van de Britse maatschappij dat niet tevreden was over de manier waarop India werd geregeerd. Hij is eigenlijk de stem van de rede in de film. Zijn karakter is gebaseerd op de brieven die mannen als Gordon naar huis stuurden. Mensen als Gordon zagen in hoe de Britten vanuit hun vermeende superioriteitsgevoel de Indiase bevolking onderdrukten en slecht behandelden, maar durfden hier niet te hard tegen in te gaan. Als Mangal Pandey hem een keer vraagt waarom hij zich niet harder uitspreekt over de wandaden begaan door de Britten, antwoordt hij: 'You don’t understand, I’ve spent half of my life here, the best part of my life! What have I got to go back to?'

Mensen als William Gordon leefden al sinds hun tienerjaren in India. Zij spraken vloeiend Hindi, hadden Indiase vrienden, Indiase geliefden en waren kortom helemaal Indiër geworden en leefden daar gelukkig. Het zou voor hen vreselijk zijn als zij terug zouden worden gestuurd naar hun eigenlijke vaderland, in dit geval Engeland, omdat dat land voor hen volledig vreemd was geworden. 
Of William Gordon Mangal Pandey echt gekend heeft of niet, is onduidelijk, maar aan het einde van de film wordt duidelijk dat er werkelijk een William Gordon is geweest die zich uiteindelijk heeft aangesloten bij de Indiase onafhankelijkheidsoorlog. William Gordon koos er uiteindelijk voor om, net als Jake Sully, aan de kant van de Indiërs mee te vechten. Hij was een bijzonder dapper man. Het vergt uitzonderlijk veel moed om het op te nemen tegen je vijanden, maar het vergt eveneens moed om tegen je eigen mensen in te gaan. Toch zijn mensen als Gordon over het algemeen helemaal niet bekend. 

Zwart, wit, grijs
Mensen zoals William Gordon moeten ook hebben bestaan in de tijden van het kolonialisme en imperialisme in landen als Indonesië, Suriname, etc. Maar wie kent deze mensen bij naam? Maar wat nog veel verbazingwekkender is: waarom is Mangal Pandey geen bekend figuur in de Westerse wereld? Waarom ben ik zijn naam niet eerder tegen gekomen in de geschiedenislessen op school? Zijn moed en heldhaftigheid hadden haast mythische proporties. Hij had het absoluut verdiend om in de geschiedenisboeken te worden vermeld. Het geeft aan dat er een kern van waarheid zit in de zin: de geschiedenis wordt altijd geschreven door de winnaars. Als twee culturen botsen, worden de verliezers uitgewist en schrijven de overwinnaars de geschiedenisboeken; boeken waarin hun zaak wordt verheerlijkt en de verslagen vijand wordt gekleineerd. Het is duidelijk dat in een dergelijke geschiedschrijving ook niet veel ruimte is voor dappere mannen als William Gordon.

Verder is het zo dat bij een ingewikkelde taak als het beschrijven van de geschiedenis de algemene regel geldt van 'complexiteitsreductie'. Aan de ene kant is dit begrijpelijk, anders zouden alle huidige geschiedenisboeken 10 keer zo dik zijn. Maar aan de andere kant is het spijtig dat in veel algemene geschiedenisboeken belangrijke nuanceringen wegvallen en louter rigide zwart-wit tegenstellingen overblijven. Gelukkig dragen historische films als Mangal Pandey: The Rising bij aan meer kennis op dit gebied.