Van Walsum stelt in een aparte bijlage bij het Irak-rapport dat een verantwoordelijke regering zich niet alleen door de regels van het Volkenrecht, maar ook door de eisen van de internationale politiek kan laten leiden. Met andere woorden, soms gaat politiek boven het recht.
Wanneer is dat het geval vroeg Wereldjournalisten.nl aan André Nollkaemper hoogleraar Internationaal Publieksrecht in Amsterdam. Nollkaemper: 'Bijvoorbeeld als een schurkenland dreigt kernwapens in te zetten, dan is iedereen het er mee eens dat je militair mag ingrijpen, zelfs als het internationaal recht dat niet toestaat. Soms laat het recht geen ruimte en moet je toch handelen, dat bedoelt Van Walsum.'

Vanwege de instabiele situatie in Irak in 2003, bestond het gevaar van een nucleaire wapenrace in het Midden-Oosten, zegt Van Walsum. Het kabinet steunde de aanval op Irak daarom terecht, meent hij, alleen had ze daarbij het verkeerde standpunt ingenomen dat de inval op volkenrechtelijke basis (VN-resoluties) gelegitimeerd was.

Willekeur en agressie
'Het is zeldzaam dat in Nederland openlijk wordt gezegd dat het recht ondergeschikt is aan politiek,' zegt Nollkaemper. 'In het buitenland is dat veel meer geaccepteerd. Het is niet voor niets dat de rest van de commissie Davids afstand neemt van Van Walsum. Nederland heeft namelijk een lange traditie van het opbouwen, uitbreiden en handhaven van het internationaal rechtssysteem. Sinds de Tweede Wereldoorlog worden we daardoor we beschermd tegen willekeur en agressie. Als het kabinet destijds had gedaan wat volgens Van Walsum het beste was geweest, namelijk openlijk zeggen dat het Volkenrecht in dit geval geen uitkomst bood en dus ondergeschikt was, dan zou de gedurende decennia behoedzaam opgebouwde internationale rechtsorde met één actie ondermijnd worden.'

In NRC Handelsblad van 15 januari verklaart Nollkaemper het opzij zetten van Nederland van het Volkenrecht in het geval van de inval in Irak door de speciale banden die Nederland onderhoudt met de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Commissie-voorzitter Willebrord Davids noemde in de persconferentie dat het prevaleren van de 'Atlantische loyaliteit', maar met name de VS hechten minder belang aan de suprematie van  het internationaal recht, aldus Nollkaemper.

Lijn-Van Walsum
'Het moge duidelijk zijn dat ik het ook niet eens ben met Van Walsum,' benadrukt Nollkaemper. 'Ik ben jurist, ik volg het recht.' Toch vermoedt hij dat de 'lijn-Van Walsum' ook in de Nederlandse politiek en ambtenarij bestaat, maar dan onderhuids, niet in de openbaarheid. 'Daarom is het jammer dat het Tweede Kamerdebat over het rapport van Davids vorige week niet ging over de kanttekening van Van Walsum. Dat zou de discussie in een ander daglicht hebben gezet. Het kabinet heeft zich steeds beroepen op een internationaal mandaat, dat nu ongeldig blijkt te zijn. Van Walsum biedt een andere uitweg. Het zou interessant geweest zijn als de Tweede Kamer die weg ook eens goed zou hebben doorgepraat, dat is nu niet gedaan.'