1. Waarom gaat het over moslims van zo lang geleden?

'Het aardige is dat je sommige draden van toen kunt doortrekken naar nu. Moslims in India onder Engelse overheersing kregen bijvoorbeeld veel ruimte voor hun eigen religie. Zolang ze zich maar koest hielden en belasting betaalden, vond Engeland het goed en bemoeide de staat zich er niet mee. Je zou kunnen zeggen dat deze indirect rule er nog steeds is: in het Engeland van nu bestaan er ook shariarechtbanken.'

'Nederland daarentegen hield in Indië de islamitische gebruiken streng in de gaten. Shariarechtbanken werden wel toegestaan, maar werden gecontroleerd. Een bekende adviseur van de Nederlandse regering uit die tijd was Christiaan Snouck-Hurgronje, hij zei: deze rechtbanken vallen onder Nederlands gezag, wij kunnen dus grenzen aangeven. Zo stond op het verlaten van het moslimgeloof onder de sharia de doodstraf. Dat liet Nederland niet toe. Er was zelfs een speciaal godsdienstkantoor in Batavia, de kantor agama.'

'Een veelgebruikte truck in die tijd voor een vrouw om van haar echtgenoot af te komen, was om naar de shariarechtbank te gaan en te zeggen: ik geloof in 2 gelijkwaardige goden. Onder islamitisch recht is dan het huwelijk automatisch ontbonden. Die vrouwen moesten wel, want andersom kon een man zomaar zelf beslissen dat hij wilde scheiden of dat hij er een 2de vrouw bij nam. Dan zat je vaak als eerste echtgenote met een karige alimentatie. Snouck-Hurgronje vond echter dat die shariarechters zo'n vrouw niet-ontvankelijk moesten verklaren. Maar die rechters en die vrouwen vonden deze methode eigenlijk wel praktisch: zo kon de vrouw gemakkelijk van de man af en de doodstraf voor geloofsafval werd toch niet toegepast, dat mocht ook niet.'

2. Wat betekent het voor moslims in onze tijd om in een Westers land als Nederland te leven?

'Je ziet dat mensen als Verdonk en Wilders ook controle en toetsing willen van moslimgebruiken aan Nederlandse standaarden. Daarvoor willen zij dan een centraal orgaan vormen, zoals de kantor agama was. De vraag die ik zal behandelen is of je als moslim verplicht bent om te vechten tegen een niet-islamitische overeerser. Daarin zie je 2 kampen. De meesten zijn tevreden zolang ze maar hun religieuze vrijheden krijgen. In sommige opzichten
kun je beter moslim zijn in Nederland dan in Egypte omdat de Nederlandse staat zelfs meer doet om de vrije geloofsbelijdenis te faciliteren. Zij vinden dat je God wel mag danken dat je in zo'n staat woont die je al die vrijheid geeft. Andere moslims zijn daar weer tegen. Die hardliners vinden dat het verboden is voor een moslim om zich te vestigen in het Westen.'

3. Hoe was het voor moslims om in Nederlands-Indië te leven?

'In de 19de eeuw had je die 2 kampen ook al. De discussie gaat gewoon door, alleen met andere nuances. Tegenwoordig zijn moslims in Nederland een minderheid, maar in Indië waren ze de overgrote meerderheid. Je moet beseffen dat toen maar ongeveer 10.000 Nederlandse soldaten een volk van 60 miljoen overheersten.'

'Ondanks de controle was de Nederlandse heerschappij over Indië niet per se ongunstig voor moslims. Dankzij de goede handelscontacten en stoomschepen was er veel contact met Arabië, waardoor Indische moslims veel orthodoxer werden dan voor de tijd van het Suezkanaal en de stoomschepen. Ook kon het moslimgeloof zich beter verspreiden in het binnenland van Indië dankzij Nederland. Het leger rekende af met kannibalen en maakte een eind aan stammenoorlogen waardoor het veiliger werd voor de
moslimzendelingen.'

4. Kent u het werk van professor Birisik?

'Nee, dus ik heb geen idee waar we precies over zullen praten. Hij is in ieder geval gespecialiseerd in Turkije en het Ottomaanse Rijk dus ik vermoed dat het daar ook wel over zal gaan. Een interessante invalshoek is misschien dat er wel wat Turken zijn die heimwee hebben naar dat oude religieuze rijk. Hoe is het voor hen om te leven in de huidige, sterk seculiere Turkse staat?'

5. Hoe is nu de relatie tussen moslims en Nederland?

'Moslims hebben het nog moeilijk om hun instituten vorm te geven en erkend te krijgen. Neem bijvoorbeeld de Islamitische Universiteit Rotterdam, die wordt binnenkort officieel erkend door de Nederlandse overheid. Maar er komt geen subsidie. Terwijl bijvoorbeeld de protestantse Vrije Universiteit Amsterdam en Hogeschool In Holland dat wel krijgen.'

'En er zijn natuurlijk de politieke problemen. Wilders ziet alleen maar gevaren in de islam. Maar er zijn zoveel moslims dat dat niet waar kan zijn. Natuurlijk zijn er etters bij, maar met de overgrote meerderheid kun je prima samenwerken.
Tegen die etters moet je zeggen dat er meer ruimte moet zijn voor de "lokale" islam: respect voor lokale gewoontes. Neem weer een voorbeeld uit Indonesië: op West-Sumatra wonen de Minangkabauers waar het erfrecht via de vrouwelijke lijn gaat. Dat geeft die vrouwen veel meer macht. Sumatraanse moslims hebben lang geprobeerd dat te veranderen, maar accepteren het gebruik nu volledig. Net zo goed moeten die hardliners van nu beseffen dat ze een minderheid zijn en dat je dus niet de dominante Westerse cultuur in Nederland kunt veranderen.'