Naïma Azough stelt in haar column op de website van Hallo Kezban terecht de vraag waar de gemeenschap is gebleven bij het voorkomen van eerwraak. Tot nu toe is in de discussies over eerwraak inderdaad het accent volledig komen te liggen op de falende instanties, de school, de hulpverleners en op nazorg voor slachtoffers van eergerelateerd geweld, zoals het beschermingsarrangement van de gemeente Rotterdam dat gericht is op het versterken van de veerkracht en zelfredzaamheid van de slachtoffers.

Wat echter ontbreekt bij al deze interventies is dat de basis van het probleem niet wordt aangepakt. Alhoewel deze organisaties van goede wil zijn, ontbreekt het bij veel van deze organisaties aan de nodige knowhow over de informele codes en mechanismen, die bij eergerelateerd geweld en het uitvoeren van eerwraak in werking treden.
Hoe werken deze informele codes en mechanismen bij eergerelateerd geweld en eerwraak? En hoe kan dit mechanisme dat in werking treedt bij schending van de eer van een man, zijn gezin of familie worden doorbroken?  

Individu en collectief
Eergerelateerd geweld heeft veel overeenkomsten met huiselijk geweld: het praten erover gaat met veel schaamte gepaard, het vindt altijd plaats tussen personen die een relatie met elkaar onderhouden en zowel mannen als vrouwen kunnen er slachtoffer van worden. Wat eergerelateerd geweld echter onderscheidt van andere vormen van relationeel geweld zijn de familie-eer, de collectieve mentaliteit en publieke bekendheid (schaamte).
Door het verbinden van het gedrag van vrouwen met de eer van de familie of zelfs van de gemeenschap wordt er een relatie gelegd tussen individuele daden en de collectieve eer. Wanneer een individu de grenzen van de tradities overschrijdt, wordt dus niet alleen het aanzien en dus de eer van die persoon, van zijn of haar familie, maar van de hele gemeenschap bezoedeld.

Publieke spot
Wil een man of het gezin dus voorkomen dat hij zelf het slachtoffer wordt van publieke spot, dan rest hem weinig anders dan zijn eer, en daarmee de eer van de gemeenschap, te herstellen. Er zijn verschillende manieren waarop de eer hersteld kan worden, variërend van wegsturen van een dochter naar het land van herkomst tot een bemiddelingstraject door een familielid. Het elimineren van de bron van schaamte (eerwraak) is hiervan de meest extreme.
De mate waarin de ontering openbaar is geworden, speelt een belangrijke rol  bij het bepalen van de sanctie. Hoe meer mensen op de hoogte zijn van het eerverlies, hoe groter de kans op eergerelateerd geweld. Wanneer het eerverlies nog niet algemeen bekend is, is er ook meer mogelijk op het gebied van 'stille diplomatie'. In de meeste gevallen bepaalt het hoofd van het gezin de sancties. Meestal voert hij ze ook zelf uit, eventueel in samenwerking met anderen.

Juist op het moment dat de ontering nog niet publiekelijk bekend is geworden, zijn er mogelijkheden om van buitenaf in te grijpen en verdere escalatie te voorkomen. Dit kan door het inzetten van sleutelfiguren uit de gemeenschappen als bemiddelaar bij probleemsituaties.  Een bemiddelaar kan vanuit de gemeenschap alleen een rol spelen als hij of zij een bepaald gezag heeft en daardoor invloed kan uitoefenen op de ontstane situatie. Het gezag kan gebaseerd zijn op een bepaalde deskundigheid of op een bepaalde functie die men heeft. Leden van de gemeenschap die maatschappelijk wat bereikt hebben, succesvol zijn, religieuze leiders of ouderen hebben vaak gezag in de gemeenschap. 

Gedragsalternatieven
Sleutelfiguren kunnen door hun contacten met families waar sprake is van een dreiging van de eer van de man of zijn familie, vroegtijdig ingrijpen door te bemiddelen met de betrokken partijen. Daarbij kunnen ze de betrokkenen ook (gedrags)alternatieven aanreiken zodat het toepassen van eergerelateerd geweld of het uitvoeren van eerwaak voorkomen kan worden. Daarnaast kunnen sleutelfiguren uit de gemeenschap een voortrekkersrol vervullen door als gespreksleiders op voorlichtings- en huiskamerbijeenkomsten proberen het taboe dat rust op eerwraak en eergerelateerd geweld te doorbreken en een  mentaliteitsverandering te weeg brengen ten aanzien van deze onderwerpen. Een aantal projecten van migrantenorganisaties zoals het project van Huis Uit (stiching MOOI) en Geen eer aan te behalen (Zebra Welzijn) hanteren overigens al een dergelijke methode. Er dient wel opgemerkt te worden dat dit veel geduld en doorzettingsvermogen vereist van de sleutelfiguren en dat een mentaliteitsverandering onder de achterban ten aanzien van deze onderwerpen een proces van lange adem is.

_{Stella Maravelias, is beleidsadviseur, projectmanager en onderzoeker}