De verkiezingsuitslag van 9 juni valt sommigen, vooral de allochtonen rauw op het dak. Velen hebben de invloed van de PVV onderschat. Een one issue-partij werden ze genoemd. Anderen dachten dat zodra de debatten inhoudelijk zouden worden, de PVV daar niet op zou kunnen inhaken. Tevergeefs, want deze mensen zijn gisteren met een kater wakker geworden. 

Farid Azarkan, voorzitter SMN, Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders, is één van die personen. ‘Ik ben erg geschokt door deze uitslag. Eerlijk gezegd had ik dit niet verwacht. Nadat Wilders met de denigrerende term als de kopvoddentax kwam, dacht ik dat wellicht veel aanhangers dit onacceptabel vinden. Maar nee, ik heb me vergist. Eergisterenavond heb ik letterlijk afscheid genomen van het Nederland dat ooit voor tolerantie, democratie, vrijheid en solidariteit stond. De toekomst van Nederland in het algemeen en in het bijzonder voor moslims ziet er niet rozekleurig uit.’ 

Politiek cynisme
De vraag die rijst, is of mensen daadwerkelijk op het anti-islam beleid van Wilders hebben gestemd of zit er meer achter? ‘Ook met zijn politiek cynisme heeft hij veel mensen voor zich gewonnen. Het idee dat het in Den Haag allemaal niet klopt. Het feit dat hij de problemen goed en duidelijk kan verwoorden, zijn andere redenen waarom het volk voor hem is gevallen’, zegt Henk Dekker, professor politieke wetenschappen aan de Universiteit Leiden. Wel benadrukt hij dat de allochtonenproblematiek iets is dat veel Nederlanders bezighoudt. ‘Zo hebben de journalisten de plank misgeslagen bij de debatten. Er is voornamelijk over economie gediscussieerd. De bedragen die opgenoemd werden, zeggen de normale burger niets. Daarom moet er openlijk gesproken worden over de immigranten en de problemen daar omheen.’ 

Cultuurbehoud
Markha Valenta, onderzoekster verbonden aan de Universiteit van Amsterdam ziet het debat rondom allochtonen als een onderdeel van populisme. ‘Pim Fortuyn heeft de toon gezet en Wilders is daarmee aan haal gegaan.’ Valenta doet onderzoek naar de verhouding tussen democratie en religieuze en etnische diversiteit in de steden Amsterdam, Mumbai en New York. Volgens haar zijn er in de Nederlandse maatschappij 2 processen aan de gang. Het eerste is dat mensen steeds meer overtuigd raken dat de Nederlandse cultuur gewaardeerd moet worden. Het is een dominante cultuur waar migranten zich aan moeten conformeren. Het tweede is dat Nederland aan het experimenteren is met islam, multiculturalisme en allochtonen. ‘En die drang om cultuurbehoud heeft mensen op de PVV doen stemmen. Wat Wilders ook gedaan heeft, is dat hij een groep nieuwe kiezers aan zich gebonden heeft. Een gedeelte van die anderhalf miljoen mensen waren voorheen helemaal niet politiek actief. Ook is het een gevarieerde groep die niets met elkaar delen behalve het feit dat ze op de PVV hebben gestemd.’

Angst en relativeren
Dat er een nieuwe groep kiezers zijn ontstaan beaamt ook Dekker. Neemt niet weg dat Wilders ook stemmen van andere gevestigde partijen heeft weg gesnoept. ‘Zijn manier van praten. Het inspelen op emoties zoals angst, hoop, teleurstelling heeft de mensen naar de stembus bewogen.’ Maar wat is die angst precies? Waar zijn de autochtone Nederlanders bang voor? ‘Het straatbeeld verandert. Mensen zijn bang geworden voor de islam en sommige migranten wonen hier alsof het geen Nederland is. Dit baart heel veel Nederlanders zorgen’, aldus de professor. 
‘Maar die angst speelt bij een heleboel mensen ook niet', zegt Valenta. Er is op dit moment een duidelijke tweedeling in de Nederlandse maatschappij waarneembaar en die 2 bovengenoemde processen verklaren dit. Aan de ene kant heb je mensen die bang zijn en je hebt mensen die de situatie kunnen relativeren. Dit heeft niets te maken met allochtoon/autochtoon. 5 jaar geleden waren mensen nog banger.’

Links rechts
Dus als dit meevalt, hoe kan de politieke verschuiving verklaard worden? ‘Deze verschuiving is niet iets van nu', analyseert Dekker. 'Sinds 1994 zie je geleidelijk de rechtse partijen groeien. Misschien is dit wel te verklaren dat de Nederlandse maatschappij veranderd is. Vroeger was je links of rechts. Je stem werd bepaald aan de hand van je geloof of je ideologie. Tegenwoordig is er een hele dunne scheidslijn tussen links en rechts. Als je kijkt naar Wilders zie je dat hij een sociaal-economisch beleid wil voeren dat eerder in de buurt van de SP komt dan de VVD. Maar op het gebied van allochtonen voert hij een rechts beleid. En hierdoor kunnen veel moslims zich niet welkom voelen in Nederland. Toch moeten wij er samen uitkomen.’
De onderwerpen bepalen nu de stemkeuze en niet meer de achtergrond, stelt Dekker. De rol van de politieke leider speelt in het tegenwoordige medialandschap evenzo een rol. ‘Emiel Roemer bracht de SP 5 zetelt op. Maar Jan Peter Balkenende daarentegen betekende verlies voor het CDA. Dit heeft met zijn impopulariteit te maken.’ 

Medeburger
Dat de toekomst van Nederland voor moslims er niet rozekleurig uitziet zoals Azarkan stelt, wil de professor echter niet beweren. Met goed leiderschap, samenwerking en de wil om de problemen op te lossen denkt hij dat Nederland toch nog ver kan komen in Nederland. ‘Een open discussie rondom etnische minderheden is daarbij heel belangrijk.’ 
De vraag dringt zich op of dat niet al een proces is dat ingezet is sinds bijvoorbeeld Fortuyn. In het tv-programma EenVandaag zegt een Turkse moslim: 'Ik heb mij de afgelopen jaren zo ingezet om een rolmodel te zijn en het goede te laten zien van mij, om mee te doen aan de Nederlandse samenleving. Wat moet ik nog meer doen om geaccepteerd te worden?' 
Azarkan toont zich minder optimistisch dan Dekker. Hij vreest bijvoorbeeld dat er hogere eisen specifiek gesteld gaan worden aan huwelijkspartners uit moslimlanden. Hij vreest invoering van regels die tegen de Nederlandse Grondwet aanschurken. Hij merkt dat het onbehagen onder Marokkaanse Nederlanders door de grote winst van de PVV verder is toegenomen. Azarkan: 'Marokkaanse Nederlanders vragen zich af of zij nog wel deel mogen uitmaken van de Nederlandse samenleving, of hun buren en collega´s hen wel zien als medeburger van dit land, of er voor hen en hun kinderen hier nog wel een veilige toekomst is weggelegd.'