Op het eerste gezicht lijkt hij een doodnormale man. In zijn spijkerbroek en nette overhemd zit hij in een voor Soweto-begrippen best groot huis. ‘Dit is de man die jullie zoeken.’ zegt onze tolk Mandi (22). ‘Hij kan jullie zeggen wie er wereldkampioen voetbal gaat worden dit jaar.’ We kijken elkaar bedenkelijk aan en vragen ons af of dit echt wel de juiste man is. Hij ziet er totaal niet uit als iemand die zijn patiënten kan genezen van ziektes en kan bemiddelen tussen de wereld van de levenden en de geesten.

Opleiding
Sangoma worden is geen kwestie van alleen leren hoe je de techniek moet toepassen. Je wordt alleen sangoma als je opgeroepen wordt door een van je voorouders. Vaak gebeurd dit in een droom. ‘Ik ben al sinds mijn zestiende sangoma,’ zegt Bab’umthethwa (65). ‘Ik werd gedoopt in de rivier en vanaf dat moment werd ik erg ziek. Toen zag ik een van mijn voorouders en die zei dat ik sangoma moest worden.’
Zodra je van een van je voorouders gehoord hebt dat je sangoma moet worden, dan is er geen weg meer terug. Want als je weigert, dan zal je langdurende lichamelijke of psychische klachten krijgen. Bab’umthethwa: ‘Het is niet zo dat je direct nadat je jouw voorouders hebt gesproken moet beginnen met het worden van een sangoma. Dat kan altijd nog. Vaak ga je vanaf je zestiende in Tswaha, een periode van opleiding op een speciale sangoma-school.’

Wassen in bloed
Gedurende de tweejarige opleiding staan de aankomende sjamanen (Afrikaanse priesters die magie gebruiken om te communiceren met voorouders) onder begeleiding van een ervaren sangoma. Je leert er onder andere spirituele slachtingen van dieren. Het bloed dat hierbij vergoten wordt staat voor de band tussen de sangoma en zijn of haar voorouders. Om die band te verzegelen, moet de leerling zich wassen in het bloed van het geofferde dier.
Sangoma’s vervullen een belangrijke rol binnen hun gemeenschap. Naast het waarzeggen en genezen, beschermen ze ook strijders, gaan ze hekserij tegen en praten ze met de inwoners van het dorp over de geschiedenis en tradities. Het is dan ook niet gek dat de ‘medicijnmannen’ enorm vereerd en gerespecteerd worden in hun samenleving. De meeste sangoma’s hebben dan ook meerdere vrouwen.

Geloof
Spiritualiteit en voodoo zijn erg belangrijk in Zuid-Afrika, maar ook zeker binnen het Zuid-Afrikaanse voetbal. Zo heeft elk team een eigen sangoma, die voor wedstrijden rituelen verricht om spelers sterker te maken, maar ook om tegenstanders zwakker te maken. Wil een sangoma bijvoorbeeld een keeper beïnvloeden, dan legt hij in de buurt van de doelpaal een speciaal goedje neer, om zo de keeper te beïnvloeden. De keeper van zijn team zal dan extra goed zijn en de keeper van de tegenstander zal de kluts volledig kwijtraken en blunders.
Bij de FIFA zijn ze hier niet altijd even blij mee. Zo heeft een stadion in Zuid-Afrika een laatste waarschuwing gekregen, omdat een sangoma een geslachte kip had begraven onder het veld.

Christenen
Niet iedere Zulu gelooft in de krachten van een sangoma. Zo geloven de meeste christenen niet dat de sangoma contact kan maken met voorouders en ziekten kan genezen. Wanneer wij met onze gids/tolk Mandi, die katholiek is en niet gelooft in de spirituele geneeswijze, bij sangoma Bab’umthethwa aankomen, lijkt er toch iets met haar te gebeuren. We worden ontvangen in zijn huiskamer. Nadat we plaatsnemen op zijn bank en uitleggen wat onze bedoeling is, brengt hij ons naar zijn slaapkamer. In de kleine kamer staat naast zijn bed een kastje. Op het kastje staat een eng masker met roodgeschilderde tanden. Daarnaast ligt de kamer vol met doeken en overal staan potten met gedroogde kruiden, staf. Onder een deken ligt een foto van Mandela. Het is een zelfgemaakte collage, waarin Mandela in het midden van een prachtige omgeving staat. De collage ligt daar sinds 1974 en staat symbool voor een verenigd Zuid-Afrika.

Dominostenen
De sangoma zegt een gebed op, schudt de schelpen door elkaar een gooit ze uit over zijn matje. Hij pakt een paar schelpen uit het ontstane schelpenwerk op de mat. Hij begint in Zulu te praten tegen Mandi (22), ons proefkonijn, woonachtig in Soweto. Beiden kennen elkaar niet en weten niks van elkaar. Een sangoma praat tijdens zijn ritueel altijd alleen in Isi Zulu. Zelfs als hij Engels kan zal hij dit niet spreken. Hij legt dominostenen neer om het (on)geluk aan te wijzen en zegt dat ze met geluk is geboren, maar dat ze niet altijd even gelukkig is.
Daarnaast vertelt hij dat er grote problemen zijn geweest met haar familie. Haar ouders mochten niet trouwen van hun ouders en haar voorouders zorgen er voor dat de familie tegengewerkt wordt. Mandi vertelt dat dit allemaal inderdaad waar is, dus wij besluiten de proef op de som te nemen.

Wereldkampioen
We vragen de sangoma of hij ons kan vertellen hoe het WK voetbal in Zuid-Afrika zal verlopen. ‘Ja, dat kan ik,’ zegt hij. ‘Maar dan heb ik wel een speelschema nodig. Want wanneer ik de teams hoor, krijg ik een bepaald gevoel.’ We laten de sangoma een lijst zien met alle deelnemende landen. Omdat hij zelf niet kan lezen, vraagt hij of we alles op kunnen lezen. Eén voor één benoemen wij de landen die meedoen. De sangoma sluit z’n ogen en wanneer Italië wordt genoemd opent hij zijn ogen. ‘Ja, Italië. Italië wordt wereldkampioen! Ze winnen in de finale van Frankrijk, net als vier jaar geleden.’

Als we vragen wat Nederland gaat doen schudt de sangoma zijn hoofd en begint hij te lachen. ‘Nederland gaat niet ver komen. De poulefase overleven ze net, maar daarna is het snel afgelopen.’ We vragen hoe het komt dat Nederland niet verder komt dan de 1/8 finale. De sangoma kijkt bedenkelijk en schudt de schelpen nog een keer door elkaar. Er verschijnt een soort speelveld. ‘Het komt door jullie nummer vijf. Hij is de zwakste schakel. Jullie aanval is erg goed, maar die linkerverdediger.’ We kijken elkaar aan en beseffen dat de sangoma doelt op Giovanni van Bronckhorst. ‘Maar ik kan jullie wel sterker maken. Het enige wat je dan moet doen is hier komen met de spelers.’ We hebben genoeg gehoord en besluiten naar een andere sangoma in Soweto te gaan om te kijken wat hij te zeggen heeft.

Een moderne sangoma
Op nog geen tien minuten lopen van sangoma Bab’umthethwa ontmoeten wij Emanuelle Nkosinathi, ook wel bekend als sangoma Mkhulli. De 33-jarige spiritueel genezer blijkt een moderne sangoma te zijn. We worden ontvangen in zijn hut van waaruit hij rituelen beoefend. Maar niet voordat wij onze schoenen uittrekken. ‘Dat moet om contact te maken met de voorouders,’ legt Mandi uit. In de hut is het donker. Slechts een klein gloeilampje zorgt er voor dat we elkaar nog kunnen zien. De sangoma kleedt zich om en legt ondertussen uit wat hij allemaal aantrekt. ‘Al deze verschillende kralen staan voor een andere voorouder. En ze hebben allemaal verschillende kleuren om ze vrolijk te houden. En deze slangenhuid is van Anaconda. Van die film met Jennifer Lopez,’ grapt hij.

De sangoma vraagt waar wij voor komen en wanneer wij uitleggen dat wij willen weten wie er wereldkampioen voetbal gaat worden staat hij op. Hij pakt een rieten kleed waarop ‘I love my family’ staat en een zak met schelpen. Dan gaat hij op zoek naar iets. ‘Mijn sniff. Ik moet mijn sniff hebben. Anders kan ik geen contact krijgen.’ Nadat hij een tijdje gezocht heeft loopt hij weg. Samen met zijn moeder en zijn dochter komt hij terug. Zijn moeder zegt hem waar zij het gelaten heeft en nu hij zijn sniff, een potje met kruiden waar hij regelmatig aan snuift, gevonden heeft, kan het ritueel beginnen.
Hij zet zijn elektrische kookplaat aan en zet er een schoteltje met een gedroogde plant op. Ondertussen zingt hij ‘This is how we do it’ en kijkt hij trots naar hoe wij lachen om zijn grap. Dan trekt hij een serieus gezicht en begint hij in het Isi Zulu te bidden. Al gauw neemt de rook de kamer over. In de kamer zitten geen ramen en de muren zijn bedekt met vellen van leeuwen en luipaarden. Hierdoor kan de rook geen kant op en slaat het op de ogen.

Dierenvel
Wanneer de kamer bijna volledig blauw staat van de rook schudt hij een zak van dierenvel leeg op zijn mat. In de zak zitten dominostenen, munten, grote schelpen, gekraakte nootjes, kralen en ruggenwervels van een beest omwikkeld met koperdraad. We vragen de sangoma wie er wereldkampioen gaat worden. Hij gooit zijn schelpen op zijn mat en staart er een tijdje naar. ‘Dit is de wereldkaart,’ zegt hij. ‘Er wordt zeker geen Afrikaans land wereldkampioen. Daar liggen niet genoeg schelpen. De wereldbeker gaat weer naar Europa. Een Zuid-Europees land. Portugal, Spanje of Italië wordt kampioen.’
Koningshuis
Twee verschillende sangoma’s voorspellen een Zuid-Europese wereldkampioen en Italië wordt door beiden genoemd. Om te kijken of er meer overeenkomsten zijn vragen wij ook deze sangoma naar de kansen van Nederland. ‘Ze zullen tweede in de poule worden, ze gaan door naar de volgende ronde en daarna liggen jullie eruit.’ Ook deze voorspelling komt overeen. Nu de voorspelling zoveel overeenkomen, zijn we benieuwd naar wat deze sangoma aangeeft als reden van de vroege uitschakeling van Nederland. 

Koningin Beatrix
‘Het heeft iets te maken met jullie koningshuis.’ Nadat wij vragen of het door de prins Willem-Alexander komt, krijgen wij een antwoord. ‘Nee, het komt door jullie koningin. Ze moet naar de kerk gaan en heel veel bidden voor het nationale elftal. Als ze dat doet, pas dan zullen jullie kans maken.’
Wanneer de schelpen nogmaals geschud worden, komt de opstelling van Nederland aan bod. De verdediging is werkelijk een ondoordringbare linie. De zwakke plek ligt wederom aan de linkerkant, maar dit keer bij de linkshalf. Ook op dit gebied komen de sangoma’s dus nagenoeg overeen.
Als we de spirituele genezers van Zuid-Afrika moeten geloven, zal Nederland ook dit WK weer geen gooi kunnen doen naar prijzen. ‘Sorry, meer kan ik er op dit moment echt niet van maken. Tenzij de hele Nederlandse selectie hier langs komt,’ grapt Sangoma Mkhulli.

_{Dit artikel is eerder gepubliceerd in het tijdschrift JOIN dat gemaakt is door studenten journalistiek van de Hogeschool Windesheim in Zwolle}