Debatcentrum De Balie in Amsterdam, ooit opgericht door onder meer ‘linkse rakker’ Felix Rottenberg, was jarenlang het politiek epicentrum van weldenkend links. Gisterenavond kreeg  het linkse gedachtegoed amper de kleine salon vol van de Balie. Circa 30 geïnteresseerden gaven gehoor aan de oproep van hoofdredacteur Farhad Golyardi, hoofdredacteur van Eutopia. Het is tekenend dat het initiatief van een politieke vluchteling moet komen. 

Schaap op balkon
Dat de PvdA nog enigszins stabiel is gebleven qua zetelaantal tijdens de laatste verkiezingen, is mede  te danken aan het grote aantal allochtonen dat hun stem gunde aan de PvdA. Migranten hebben nog wat te winnen bij de PvdA. De verheffing van de aloude achterban lijkt echter voltooid. Deze achterban maakt zich nu ongerust of ze kan behouden wat hen zo veel moeite heeft gekost om bijeen te garen. Dankzij overigens o.a. de linkse politiek. Allochtonen en moslims in het bijzonder zien zij als gevaar voor deze vergaarde welvaart. Daar komt nog bij dat ze zich bekocht voelen: het multiculturele verhaal dat vooral door links werd verteld, blijkt een drama te zijn. Daar wijst PvdA’er Paul Scheffer zijn kleurgenoten op in zijn geruchtmakende artikel in 2000. Er blijkt een onderklasse geïmporteerd  te zijn in Nederland en daar waren we toch klaar mee? En die onderklasse bracht ook nog allerlei culturele en religieuze gebruiken mee die we maar leuk moesten vinden terwijl we er geen hout van begrepen. De multiculturele samenleving heette dat. Wat moet dat schaap op die balkon? De oude PvdA’ers trokken en masse naar de PVV. De PVV had een sterk verhaal: niet-westerse migranten en met name moslims bedreigen de  eigenheid van Nederland en bovendien de zo hard bevochten welvaart van Nederland. Links stond en staat met de mond vol tanden.

Nieuw links
Jan Willem Duyvendak, hoogleraar Sociologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), deed gisteren een poging om een nieuw ‘links’ verhaal te bieden en wel door ontkenning: links bevindt zich helemaal niet in een enorme crisis.  Dat de politieke partijen nu zo dicht bij elkaar liggen, komt omdat rechts progressieve standpunten heeft overgenomen, links naar  rechts is overgelopen en links ook conservatieve standpunten inneemt zoals de SP die naast de verzorgingsstaat de ‘Heimat’, de natie centraal stelt tegenover globalisering en Europa. Links blijkt zelfs niet tegen de natie-gedachte, zo blijkt uit een onderzoek. Wanneer het gaat om trots zijn op Nederland, blijkt dit gevoel groter te zijn onder de linkse partijen dan zelfs onder een partij als Trots op Nederland. Wees niet bang voor populisme, vervolgt Duyvendak. Ook al gaat ‘het’ volk een andere richting op dan gewenst, zoals dat gebeurde met het Europese grondwet-referendum. Links zou verder meer trots op links moeten zijn, vindt Duyvendak, want de standpunten die in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw over bijvoorbeeld homo- en vrouwenrechten zijn geformuleerd, zijn  tot op de dag van vandaag actueel. Helaas gebruikt een partij als de PVV deze rechten om anderen culturele normen dwingend op te leggen. 
Het belangrijkste punt dat Duyvendak aandraagt voor het nieuwe linkse verhaal behelst echter  een herwaardering van de natie als ‘Heimat’ teneinde de verzorgingsstaat te verdedigen. Het idee over een niet functionerende staat wordt ons aangepraat, vindt hij. We zijn doorgeslagen in het neo-liberalisme denken. Terwijl de staat  wel degelijk effectief werkt. Om dat zo te houden is onderlinge solidariteit nodig. ‘Mensen willen dat best wel’, denkt Duyvendak.  Hoe een dergelijk verhaal en concrete vertaling vindt,  blijft echter vaag.
 
Segregatie
Wanneer het gaat over integratie, lijkt de socioloog  de plank wat mis te slaan. Hij vraagt zich af waarom we integratie zo’n probleem vinden? En de terroriserende Marokkanen, de gevluchte homo’s en de gepeste joden dan, zullen PVV-stemmers luid roepen? Als het gaat om niet meedoen aan de samenleving dan is vereenzaming een veel groter probleem, beweert Duyvendak. Hij keert overigens terug op zijn eigen concept van ‘lichte gemeenschappen’, vrijblijvende verbindingen zonder een vaste commitment, die zijn op zich ook homogeen, constateert hij. Wees daarom niet bang voor segregatie, niet elke vorm hiervan is slecht. Waarom subsidie weigeren aan een etnische voetbalclub in Rotterdam, moet elke club zich per se mengen? Het is een ideologische benadering van een sociologisch feit.

Populisme hoort bij politiek
Willem Schinkel, socioloog aan de Erasmus Universiteit, vindt anders dan Duyvendak dat de verrechtsing wel is toegenomen Nederland. Links is veel conservatiever geworden, dan dat rechts links is geworden. Dat de PVV zo groot is geworden is niet hét probleem, stelt hij, populisme hoort immers bij de politiek. De SP is ook populistisch, zegt hij. Maar zowel rechts als links hebben geen visie. Hij mist onder meer het ecologische verhaal. ‘De boel bij elkaar houden’ voldoet niet als perspectief. Is het de angst voor ‘het’ volk dat Cohen heeft weerhouden om het hele verhaal te vertellen zoals hij eerder zo mooi heeft neergelegd in bijvoorbeeld de  Wöltgens-lezing dat ging over de fatsoenlijke samenleving? Sommigen in de Balie denken van wel. Een onterechte angst, vindt Schinkel. Een democratie  betekent per definitie dat er een kloof bestaat tussen politiek en burger. Daar is niets mis mee. In een democratie mag je homoseksualiteit verwerpelijk vinden. In een democratie bestaat er ook een verschil tussen het volk en de elite, stelt Dick Pels, directeur van het wetenschappelijke bureau van GroenLinks, in het publiek.  
De gekozen parlementsleden vormen inderdaad een elite, en een politieke elite vormt een voorhoede die niet per se hetzelfde hoeft te denken als de achterban, meent Pels. De elite als voorhoede moet impopulaire besluiten durven nemen,  in het belang van de natie als geheel. Schinkel beaamt: ‘Je moet durven koorddansen.’
Uit het publiek vraagt publicist Bart Top zich af waarom iedereen het maar over ‘het’ volk heeft wanneer men spreekt over de PVV terwijl GroenLinks en SP 1.6 miljoen stemmen heeft tegen de PVV 1.5 miljoen. Wie is ‘het’ volk? Top: ‘Is TROS op Nederland 1, alleen het volk?’

Multiculti is uit
Boris Slijper, politicoloog aan de UvA, is fermer wanneer het gaat over het multiculturele discours in de politiek. Multiculturalisme is uit. Links heeft de slag verloren op dit gebied. Multiculturalisme was een visie die amper geschraagd werd door beleid. Ze werd gebracht als een alternatief voor het monoculturalisme maar werd daardoor juist onderdeel van het probleem. Het impliceerde  een ontkenning van de nationale identiteit en door de toenemende migratie leidde het tot een gevoel van verlies van de eigen cultuur. Dit multiculturalisme benadrukte verschillen en veranderingen waardoor het idee postvatte dat concessies werden gedaan ten koste van de Nederlandse  cultuur. Slijper noemt dit ‘de reproductie van valse tegenstellingen’. 

Maar met welk verhaal kun je de multiculturele samenleving dan wel een plek geven in de Nederlandse samenleving. Via het transnationale burgerschap? Nee, want een dergelijk burgerschap geldt alleen voor migranten niet voor de autochtoon. Een post-nationaal burgerschap? Niet helemaal, stelt Slijper. Dit veronderstelt dat Nederland als natie al is opgegaan in een groter geheel, verdwenen is. Slijper pleit voor een gede-etniceerd burgerschap. Dit brengt onder andere met zich mee de de-etnisering en de-culturalisering van problemen. Dus geen etnische registratie en niet de Antilliaanse straatovervaller, maar gewoon een straatovervaller. Het lijkt op het Franse model, maar dan met ingesloten de vrijheid van religie.  

Kerstvakantie schrappen
Shervin Nekuee, een van de oprichters van Eutopia, maakt gehakt van zijn plan. Slijpers optie schrapt de sociale werkelijkheid in een poging tot colourblindness. ‘Als ultieme consequentie zou dan ook de  kerstvakantie geschrapt moeten worden’, zegt Nekuee. De-etnisering houdt geen rekening met cultuur, gaat daardoor ten koste van minderheden en is feitelijk nog intoleranter. En hoe kan de politicoloog religie scheiden van cultuur? Religie is onderdeel van de cultuur. Het gaat hier dus in feite om een opgelegde homogeniteit, om assimilatie  die geen ruimte biedt aan culturele en religieuze identiteiten en ‘ik wil (daarover)  onderhandelen’, zegt Nekuee. De beoogde de-etnificering is volgens Nekuee niet minder dan  monoculturalisme. We zijn weer terug bij af. Maar volgens Slijper bestaat er geen tussenweg in de politiek. ‘Wij kunnen niet zo’n genuanceerd verhaal vertellen’. Duyvendak denkt van wel. ‘Politici wijzen te veel op cultuur en religie als oorzaken van problemen, maar soms zijn verschillen wel relevant; wanneer het gaat om discriminatie bijvoorbeeld.’ 

Schinkel meent dat je bij het vertellen van een verhaal je moet uitgaan van een utopie, een ‘perspectief op messianisme’, zoals hij het noemt. En daar heeft links toch echt een gebrek aan. Sommigen in het publiek lijken toch eerder voor een pragmatisch verhaal te gaan, weg de ideologische veren, op die manier krijg je het volk mee. Zo zijn we na 2 uur weer beland bij Wim Kok in 1995 toen hij in de Rode Hoed in de Den Uyl-lezing de PvdA ontdeed van haar ideologische veren.