Vanuit alle hoeken van het land reisden de actie-bereidwilligen naar Amsterdam: Almere, Den Haag, Rotterdam, Castricum, zelfs de Achterhoek. De Marokkaanse arbeidersvereniging KMAN stelde haar onderkomen ter beschikking als vergaderplaats. Twee weken eerder vergaderden in dezelfde ruimte vertegenwoordigers van 30 Marokkaanse organisatie eveneens over een stellingname tegen een regeringscoalitie met Wilders.

Actie!
Man, vrouw, jong, oud, autochtonen,  allochtonen, van marx-leninistische aanhanger tot leden van de ‘wij oude wijven’-organisatie; het gezelschap is gemêleerd, zowel gemoedelijk als strijdbaar. Het gaat om individuen, maar ook om lokale leden van politieke partijen als de SP, GroenLinks en de Internationale Socialisten. Anderen zijn actievoerders, maar er zijn er ook die zich voor het eerst aanmelden als actievoerder. Degenen die van ver zijn gekomen, blijken nog niet allemaal op de hoogte van het feit dat hun wens, de verijdeling van een coalitie met de PVV, door PVV-voorman zelf onverwacht reeds is ingewilligd. De nadere uitleg van René Danen van Nederland Bekent Kleur wordt met vreugde ontvangen. Zijn acties dan nog wel nodig, vraagt men zich gelijk af. Tijdens de vergadering blijken de neuzen al snel eendrachtig dezelfde kant op te wijzen: actie voeren tegen de PVV blijft nodig. De PVV heeft zich dan wel teruggetrokken als gedoogpartner, maar het door de aanwezige verworpen gedachtegoed van de PVV is daarmee niet verdwenen, dat is er nog steeds en daar moet stelling tegen worden genomen.

De stilte van de poltiek
Wat de meesten heeft doen besluiten om naar Amsterdam te komen, is ‘de stilte van de politieke partijen’ over de samenwerking met een partij met 'tegenrechtstatelijke' standpunten in een regeringscoalitie. Dit ervaren zij als onbegrijpelijk. ‘Er heerst een sfeertje van het is nu eenmaal zo, maar eenzelfde soort sfeer hing ook in de periode voor de Tweede Wereldoorlog’, zegt een dame ‘van de Anne Frank-generatie’ zoals ze zichzelf omschrijft. Een leeftijdgenote schudt haar hoofd en vindt dat ze voorzichtig moet zijn met zulke uitspraken. ‘Over discriminatie valt niet te onderhandelen’, stelt een andere belangstellende kordaat, een standpunt dat instemming vindt bij de aanwezigen. 
Een Surinaamse Nederlander vindt het als signaal tegenover migranten belangrijk dat er toch nog een protestgeluid komt vanuit de Nederlandse samenleving: ‘Migranten vrezen voor hun toekomst. Wie is ons nog goedgezind?’ Die solidariteit is er en moet getoond worden, antwoordt een ander hem. Autochtone Nederlanders zouden zich meer ongerust moeten maken. Het gaat immers om een al dan niet gedeelde samenleving. De rechts economische agenda in wording maakt anderen in de kleine zaal verder ongerust. Het ligt allemaal niet zo zwart-wit, meent een andere bezoekster: er zijn ook migranten geweest die op de PVV hebben gestemd en het is Cohen geweest die de asielwet erdoor heeft gekregen.

Een ethische kwestie
Er moet een landelijke demonstratie komen, besluiten de aanwezigen al snel. Maar met welke invalshoek, hoe en wanneer? Misschien een actie op de dag van de uitspraak van de rechter tegen Wilders? Een actie op Schiphol ‘ Wilders ga weg en blijf weg’ oppert iemand. Wilders vertrekt volgende week naar de Verenigde Staten om op 11/9 te protesteren tegen de bouw van een moskee vlakbij Ground Zero. Her en der blijken al acties op poten gezet zoals op 11 september in Den Haag tegen uitsluiting van moslims of op 23 oktober met als leuze Rekening Retour tegen het rechtse politieke programma. Wat moet de gezamenlijke noemer worden, is de vraag. Racisme, armoede, artikel 1 van de Grondwet? De boodschap moet eenduidig zijn, een boodschap waarin iedereen zich in kan vinden. Ook PVV-stemmers. ‘De leugens moeten worden doorgeprikt'. Het is een ethische kwestie, besluit men. De naam van Wilders hoeft niet eens genoemd te worden. Het gaat om de verdediging van de rechtsstaat, om de verdediging van het anti-discriminatiebeginsel zoals neergelegd in artikel 1 van de Grondwet. 

Gedeelde samenleving
Bijna de helft van de aanwezigen meldt zich aan om in een werkgroep verdere invulling te geven aan het besluit om eind oktober een landelijke demonstratie te houden. Een van hen is Aad Nijmeijer, PvdA-lid in de gemeenteraad van Castricum. ‘Ik voelde mij geroepen om mijn stem te laten horen’, verklaart hij zijn tocht naar Amsterdam. ‘Ik zag dat het de verkeerde kant opging. Dat we een verdeelde samenleving krijgen. Het gaat mij niet zozeer om Wilders alswel het gedachtegoed dat hij vertegenwoordigt en wat het betekent voor de samenleving.’ Nijmeijer vermoedt dat de terugtrekking van Wilders een overwogen besluit is vanuit het idee dat er weleens nieuwe verkiezingen uitgeroepen gaan worden. Rhami van het DIDF (Federatie van Democratische Verenigingen van Turkse Arbeiders) heeft zich ook aangemeld voor de werkgroep. Ook hij is van mening dat de reden van Wilders’ terugtrekking eerder ligt in eigen gewin dan de zorg voor de stabiliteit van het land. ‘Hij zat in de gedoogcoalitie niet echt voor het land maar om zijn aanhang te laten zien dat hij wel wilde meeregeren.’ Rahmi denkt dat Wilders te veel moest inleveren nadat het CDA zich deze week weer voegde aan de onderhandelingstafel. ‘Hij heeft waarschijnlijk iets geaccepteerd dat zijn aanhang niet zou begrijpen. Voor hem was het dus goed om zich nu terug te trekken. Door buiten de regering te blijven, kan hij ook sterker worden.’ Rahmi wil zich inzetten voor een landelijke demonstratie omdat hij racisme niet alleen als een probleem van migranten ziet, maar ook van autochtonen. ‘Racisme is een maatschappelijk probleem. Het raakt iedereen. Maar het voeren van actie alleen is niet voldoende. Het gaat ook om sociaal-economische oplossingen.’

Gemengde gevoelens
Hassan Ayi van het KMAN, die als gastheer ondertussen aan het opruimen is, ontving het bericht van de terugtrekking van Wilders uit de coalitie-onderhandelingen met gemengde gevoelens. ‘Ik had liever gehad dat hij in de regering had gezeten. Ik had wel willen zien welke problemen hij had kunnen oplossen. Aan de andere kant ben ik blij dat hij geen legitimiteit heeft gekregen van democratische partijen. Als men toch met de PVV verder was gegaan dan had het stigma dat hij plaatst op moslims legitimiteit gekregen.’ Een landelijke demonstratie vindt hij nog altijd van belang. ‘Het is belangrijk voor de hele maatschappij. Het is zo stil. De tijd is rijp. We moeten doorzetten zodat iedereen bewust wordt dat iemand als Wilders het land eerder kapot maakt dan met oplossingen komt.’ 
Hanz Christian is met de trein uit de Achterhoek gekomen: ‘Ik wilde weleens mensen ontmoeten die daadwerkelijk tot actie willen overgaan’, verklaart hij zijn verre komst. ‘Ik volg de leidraad van Job Cohen, op een gegeven moment moet je een streep in het zand trekken en zeggen tot hier en niet verder. De PVV is “niet erg”, maar is onacceptabel. Dat geluid hoor ik te weinig van andere politieke partijen.’ Ondertussen worden er agenda’s getrokken, data overlegd. Hassan haalt nog een doek over de keukenaanrecht. Een groep van 10 vertrekt vervolgens naar een naburig café om te vieren dat de PVV buiten de regeringsboot is gevallen. 
Misschien viel er voor een deel van de bezoekers nog wel meer te vieren toen ze eenmaal thuisgekomen Rutte’s reactie in de tv-herhalingen vernamen op het klappen van de onderhandelingen. Een regeerakkoord was heel dichtbij, zegt de VVD-leider hierin met spijt in zijn stem. ‘Het was een akkoord waar rechts Nederland zijn vingers bij zou aflikken’.