dinsdag 22 juli 2014

Somaliërs in Nederland

In Nederland leven zo'n twintigduizend Somaliërs. Dit factsheet geeft informatie over deze gemeenschap.

donderdag 22 maart 2007 | Redactie Wereldjournalisten

Somalië

Officiële landstaal: Somalisch
Hoofdstad: Mogadishu
Religie: Islam en kleine christelijke minderheid
Oppervlakte: 637.657 km²
Inwoners: 8,8 miljoen

Aantallen in Nederland

Per 1 januari 2006 wonen er 19 893 Somaliërs in Nederland. Hiervan zijn 10 641 man en 9 252 vrouw. De eerste generatie (zelf in Somalië geboren of tenminste één van de ouders) bestaat uit 13 691 mensen met een gemiddelde leeftijd van 30,9 jaar. De tweede generatie (in Nederland geboren, maar met tenminste één ouder in Somalië geboren) bestaat uit 6 202 kinderen met een gemiddelde leeftijd van 5,7 jaar (CBS Statline, 2007).

Tabel 1. Aantal Somaliërs in Nederland, 1996-2007

Jaar
Aantal
1996
20.060
1997
23.864
1998
25.842
1999
27.421
2000
28.780
2001
29.631
2002
28.979
2003
27.567
2004
25.001
2005
21.733
2006
19.893
2007*
18.842

* Voorlopige cijfers
Bron: CBS

Uit tabel 1 blijkt dat sinds 2001 het aantal Somaliërs in Nederland is afgenomen. Dit komt omdat steeds meer Somaliërs naar Groot-Brittannië vertrekken. Veel Somaliërs in Nederland zijn gefrustreerd door de trage bureaucratie in Nederland, waardoor het starten van een opleiding, baan of een eigen onderneming zeer moeizaam verloopt. In Groot-Brittannië liggen op dit gebied meer kansen. Zo worden Somalische diploma’s sneller erkend in Engeland, waardoor hoger opgeleiden sneller aan een baan komen (Van den Reek & Hussein, 2003). Ook vormt de taalbarrière en het verschil tussen de eigen en Nederlandse cultuur een belemmering. Bovendien wonen veel familieleden van Nederlandse Somaliërs in Groot-Brittannië waardoor de drempel om het Kanaal over te steken laag is.

Tabel 2. Aantal Somaliërs per stad (> 100.000 inwoners)

Stad
Aantal Somaliërs
Groningen
241
Leeuwarden
169
Zwolle
130
Enschede
131
Apeldoorn
252
Arnhem
417
Nijmegen
408
Amersfoort
394
Utrecht
603
Amsterdam
1204
Haarlem
262
Leiden
335
Den Haag
1386
Rotterdam
2141
Dordrecht
524
Breda
245
Tilburg
1119
Den Bosch
157
Eindhoven
772
Geleen/Sittard
159
Heerlen
158
Maastricht
154

Bron: CBS

De meeste Somaliërs in Nederland zijn geconcentreerd in de steden Rotterdam, Den Haag en Amsterdam. Opvallend is ook het grote aantal Somaliërs in Brabantse steden als Tilburg en Eindhoven (zie tabel 2). Somaliërs in Nederland vormen een vrij homogene groep. De meeste zijn afkomstig uit de steden in Somalië, zijn redelijk goed opgeleid en hadden voldoende geld om hun reis naar Europa te bekostigen (Ministerie van BZK, 2000).

Waarom vluchtten Somaliërs naar Nederland?

Somalië is een land in Oost-Afrika dat grenst aan Djibouti, Ethiopië en Kenia. In 1969 greep kolonel Mohamed Siyad Barre de macht door middel van een staatsgreep. Vanaf de jaren tachtig ontstond er een burgeroorlog in Somalië doordat revolutionaire troepen in Noord-Somalië de regering bestreden. Als gevolg van de burgeroorlog vluchtten veel Somaliërs naar omringende buurlanden. Na de verdrijving van Barre in 1991 stortte het centrale gezag in. Er kwam weer een grote vluchtelingenstroom op gang, waarvan de wat beter gesitueerden in West-Europa of Noord-Amerika terechtkwamen. In het piekjaar 1994 vroegen 5.390 Somaliërs asiel aan in Nederland.

In de zomer van 2006 kreeg de Unie van Islamitische Rechtbanken (UIR) bijna de gehele macht in Somalië in handen. Deze streng islamitische groepering streed tegen de gevestigde Somalische overgangsregering en wilde de orde in het land herstellen. De overwegend christelijke regering van buurland Ethiopië (een bondgenoot van de VS) voelde zich bedreigd door de opmars van de UIR en verklaarde eind 2006 de oorlog aan de UIR. De UIR trok zich terug uit de hoofdstad Mogadishu. Begin januari 2007 schoot de Verenigde Staten Ethiopië te hulp en voerde twee luchtbombardementen boven Somalië uit.

Op dit moment bevindt zich een overgangsparlement in Somalië om de orde in het land te herstellen. Maar het instellen van een centraal gezag in Somalië lijkt een moeilijke klus. Somalië is een erg versplinterd land waar verschillende clans elkaar naar het leven staan. Deze clans willen niet zomaar de controle over hun gebieden opgeven en de wapens inleveren, zoals de overgangsregering eist.

Asielaanvragen in Nederland

Binnen West-Europa was Groot-Brittannië het land waar de meeste Somaliërs in de jaren negentig naar toe vluchtten. Somalië was ooit een Britse kolonie en daarom beheersen veel Somaliërs de Engelse taal. Nederland staat op de tweede plaats wat de opvang van Somaliërs betreft. 

Tabel 3. Asielaanvragen van Somaliërs in Nederland 1990-2006

Jaar
Aantal
1990
1.690
1991
1.710
1992
4.250
1993
4.330
1994
5.390
1995
4.000
1996
1.460
1997
1.280
1998
2.780
1999
2.730
2000
2.100
2001
1.100
2002
540
2003
440
2004
790
2005
1.330
2006
1.460

Bron: CBS

Het aantal asielaanvragen is sterk gestegen als gevolg van het geweld en de anarchie nadat Siyad Barre in 1991 verdreven was (zie tabel 3). Een niet gering deel van de asielzoekers bestaat uit jongeren onder 18 jaar die zonder ouders zijn gekomen (alleenstaande minderjarige asielzoekers, ama’s). Somalië kent relatief veel alleenstaande kinderen als gevolg van de oorlog of omdat het gezin uit elkaar is gerukt (Ministerie van BZK, 2000). Na 1995 daalde het aantal asielaanvragen sterk als gevolg van de strengere toelatingseisen van het Nederlandse asielbeleid.

Maatschappelijke kwesties binnen de Somalische gemeenschap in Nederland

Somaliërs komen in Nederland in een totaal andere cultuur terecht dan ze van huis uit gewend zijn. De Somalische gemeenschap is onderverdeeld in clans, gebaseerd op familieverwantschap. In Somalië bestaat een clanfamilie uit een groot aantal groepen in een omvangrijk geografisch gebied en functioneert daar als hoogste vorm van sociale en juridische ordening. In Somalië worden zes clangroepen onderscheiden, die onderling weer verdeeld zijn in subclans.
Eenmaal in Nederland komen Somaliërs terecht in een zeer geïndividualiseerde samenleving waar zelfredzaamheid van groot belang is. Dit zorgt nogal eens voor de nodige problemen. Overigens houden ouderen meer vast aan de clantradities dan de jongere generatie. Deze laatste lijken meer afstand te nemen van de tradities en sociale patronen uit het moederland, wat nogal eens tot botsingen leidt met de eigen familie (Ministerie van BZK, 2000).

Een ander bekend verschijnsel onder Somaliërs is vrouwenbesnijdenis. Hierbij worden delen van de vrouwelijke geslachtsorganen verwijderd. De besnijdenis kan variëren van licht (clitorale incisie) of tot zwaar (infibulatie: verwijderen van delen van de geslachtsorganen). Dit ritueel komt voor in 28 Afrikaanse landen en wordt uitgevoerd onder bijna alle jonge meisjes. In Somalië ligt de leeftijd tussen de 6 en 10 jaar, in ieder geval voor de laatste menstruatie. Door vrouwenbesnijdenis wordt de maagdelijkheid van het meisje gegarandeerd voor het huwelijk, het geeft de vrouw status, bepaalt mede de vrouwelijke identiteit en geldt als een teken van reinheid (Pharos, 2007). In Nederland zijn alle vormen van vrouwenbesnijdenis verboden. Echter, een meisje laten besnijden in het land van herkomst is niet strafbaar. Wel gaan er steeds meer stemmen op om ook vrouwenbesnijdenis in het buitenland te verbieden. Sinds januari 2006 is de beleidslijn ‘Bestrijding van vrouwelijke genitale verminking’ van kracht in Rotterdam, Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Tilburg en Eindhoven. Het richt zich op preventie, signalering, opsporing en registratie van vrouwenbesnijdenis (Ploeger, 2007).

Somalië wordt vaak ook in één adem genoemd met qatgebruik. Qat zijn blaadjes die zo vers mogelijk gekauwd worden en ongeveer hetzelfde effect geven als amfetamine (speed). In Somalië is qatgebruik (vooral onder mannen) een volkomen normaal gebruik, en in Nederland gebruiken mannen qat in zogenaamde qathuizen. De qat wordt enkele malen per week overgevlogen vanuit Kenia. Frustratie vanwege de eigen leefsituatie in Nederland leidt vaak tot veel qatgebruik. Hierdoor vermindert de productiviteit op werk en school vanwege lusteloosheid. Ook zijn de kosten van qat behoorlijk groot voor mensen die van een minimum inkomen rond moeten komen.

Bronnen

Reek, E. van den & Hussein, A. (2003). Somaliërs op doorreis. Verhuisgedrag van Nederlandse Somaliërs naar Engeland. Tilburg: Universiteit van Tilburg.

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2000). Somaliërs in Nederland, een profiel. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Pharos (2007). www.meisjesbesnijdenis.nl

Ploeger, D. (2007). Vrouwenbesnijdenis. Als de imam er maar tegen was. In Trouw, 20 januari 2007. 

Prominente Nederlandse Somaliërs

Ayaan Hirsi Ali
Ayaan Hirsi Ali (1969) werd geboren in Somalië en kwam in 1992 via vele omwegen in Nederland terecht. Hier studeerde ze politicologie aan de Rijksuniversiteit Leiden en werkte onder meer voor de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA. In januari 2003 maakte ze de overstap naar de VVD en werd lid van de Tweede Kamer. Op 16 mei 2006 legde ze haar kamerlidmaatschap neer, na een verhit debat over haar Nederlanderschap. Sinds 1 september is Ayaan Hirsi Ali werkzaam bij het American Enterprise Institute (AEI) in Washington.

Mulki Hassan Mohamed
Mulki Hassan Mohamed is een sleutelpersoon binnen de Somalische gemeenschap in Nederland. Ze kwam in 1994 naar Nederland en haalde in korte tijd de diploma’s Interculturele verpleegkunde en Strategische Politieke Planning en Ontwikkeling. Zowel beroepsmatig als vrijwillig was ze vanaf het begin actief in het bereiken en ondersteunen van allochtone vrouwen in Nederland. Zij heeft het onderwerp vrouwenbesnijdenis bespreekbaar gemaakt in het openbare debat in Nederland maar vooral ook binnen de Somalische gemeenschap zelf. Mulki Hassan Mohamed is ook tweede secretaris van de PvdA in Den Haag.

Zahra Siad Naleie
In 1991 kwam Siad Naleie, getrouwd en moeder van twee dochters, naar Nederland voor een studie vrouwenstudies aan het Institute of Social Studies in Den Haag. Inmiddels probeert ze al sinds jaren Somalische vrouwen en mannen in Nederland ervan te overtuigen dat vrouwenbesnijdenis een achterhaalde en pijnlijke traditie is, die de gezondheid van vrouwen schaadt. Op 11 maart 2004 ontving Zahra Naleie, algemeen coördinatrice van FSAN, de Avicenna-prijs voor haar bijdrage in de strijd tegen meisjesbesnijdenis.

Amal Alhaag
Studente Afrikaanse taal en cultuur en dichteres. Geboren in Somalië. Op haar zevende vluchtte ze voor de oorlog en groeide op in Zutphen, waar ze rond haar dertiende begon te rappen. Ze werkt nu bij de African Hiphop Foundation, een platform voor hiphoppers van Afrikaanse bodem. 

Links

Stichting Somali4all
Somali4all wil o.a. de beeldvorming van Somaliërs in Nederland verbeteren.
www.somali4all.com

Nedsom
Online gemeenschap voor Somaliërs in Nederland
 
Stichting Nomad
Stichting Nomad behartigt de belangen van de Somalilanders in Nederland en in Somaliland.
 
Stichting Amaan
Stichting Amaan wil de emancipatie en integratie bevorderen van Somalische vrouwen in Nederland.
 
De Federatie van Somalische Associaties in Nederland (FSAN)
De FSAN is een organisatie van Somaliërs voor Somaliërs en zet zich in voor de bevordering van de participatie van Somaliërs in de Nederlandse samenleving.
 
Stichting African Sky
Stichting African Sky is een landelijke organisatie voor de Somalische gemeenschap in Nederland en heeft als voornaamste doel het vervullen van een brugfunctie tussen Somaliërs en relevante maatschappelijke instellingen in Nederland.
 
Meisjesbesnijdenis
Informatieve site over meisjesbesnijdenis van Pharos.
• Recente artikelen

exPonto
Download nu gratis ex Ponto Magazine. www.exponto.nl

Media4US

De website Wereldjournalisten / Perspectieven maakt onderdeel uit van het project Media4us, dat etnisch culturele groepen een podium biedt voor hún visie op integratie en participatie in het land waar ze verblijven: België ,Duitsland, Groot Brittannië, Hongarije, Italië, Tsjechië , Nederland, Zweden . Ook wordt samengewerkt met organisaties in de Verenigde Staten. Media4us wordt mede mogelijk gemaakt door het European Integration Fund.
EIF