Polen

Officiële landstaal: Pools
Hoofdstad: Warschau
Religie: Rooms-Katholiek (95%)
Oppervlakte: 312.685 km²
Inwoners: 38 miljoen 

Sinds de toetreding van Polen tot de EU in mei 2004 en die van Roemenie en Bulgarije in januari 2007 komen steeds meer migranten uit deze landen naar Nederland om te werken. In hun thuisland is er sprake van hoge werkloosheid en liggen de salarissen over het algemeen een stuk lager dan in Nederland (Van den Berg, Brukman & Van Rij, 2007). Velen gaan werken in de land- en tuinbouw in de Bollenstreek, het Westland of Noord-Limburg. Ook in de bouw-, transport-, metaal- en vleessector werken relatief veel werknemers uit Midden- en Oost-Europa (de zogenaamde MOE-landen).

Sinds 1 mei 2007 hoeven werkgevers geen tewerkstellingsvergunning meer aan te vragen voor werknemers uit Polen, Slowakije, Hongarije, Tsjechie, Slovenie, Estland, Letland en Litouwen. Vooral het aantal Polen dat sindsdien hun toevlucht zoekt in Nederland is drastisch toegenomen. Eind jaren negentig en rond de eeuwwisseling waren het vooral vrouwen uit Oost-Europa die naar Nederland kwamen om met een Nederlandse man te trouwen. Nu zijn het meer mannen tussen de 20 en 40 jaar die uit Oost-Europa vertrekken om elders werk te zoeken. Er heeft dus een verschuiving plaats gevonden van gezinsmigratie naar arbeidsmigratie (CBS, 2007).

Aantallen in Nederland

Er wonen in 2007 naar schatting in totaal zo’n 100.000 Midden- en Oost-Europese werknemers in Nederland (Van den Berg, Brukman & Van Rij, 2007). Dit komt neer op 1,5 procent van de totale Nederlandse beroepsbevolking. Veruit de meeste werknemers komen uit Polen (zo’n 80 procent), maar ook steeds meer Roemenen en Bulgaren weten de weg naar Nederland te vinden.

Grafiek 1. Immigratie van Bulgaren, Roemenen en Polen

De eerste negen maanden van 2007 kwamen er in totaal 7300 Polen naar Nederland, tegen 5600 Bulgaren en Roemenen. Polen vestigen zich volgens het CBS (2007) vooral in de duin- en bollenstreek en in de Brabantse steden.

Werken in Nederland

Vooral in de zomermaanden komen veel Polen naar Nederland om tuinbouwwerk te verrichten. Het gaat dan vaak om tijdelijke arbeiders die na het tuinbouwseizoen weer terugkeren naar hun land van herkomst. Zo is van de Poolse immigranten uit 2004 bijna een kwart voor het eind van het jaar 2006 weer teruggekeerd (CBS, 2007). Het uitzendbureau OTTO Work Force in Venray is marktleider als het gaat om het bemiddelen in Poolse arbeidskrachten in Nederland. Het bureau heeft tien wervingskantoren verspreid over heel Polen.

Omdat de salarissen in Nederland een stuk hoger liggen dan in Polen (het minimumloon in Nederland bedraagt 1301 euro per maand, tegen 246 euro in Polen), worden veel Polen onder slechte werkomstandigheden aan het werk gezet in Nederland. Zo zijn er zo'n 5000 malafide uitzendbureaus die gebruik maken van de onwetendheid van Polen over de arbeidsvoorwaarden in Nederland. Er werken naar schatting in 2006 zo'n 60 tot 97 duizend mensen via malafide uitzendbureaus. Naast ontduiking van het CAO- en minimumloon worden er ook vaak geen premies betaald (Dijkema, Bolhuis & Engelen, 2006). Uit een onderzoek van FNV Bondgenoten van eind december 2006 blijkt dat Poolse werknemers in de kleinmetaalsector minder salaris krijgen dan hun Nederlandse collega’s voor meer uren werk. Een kwart van de ondervraagden geeft aan dat de CAO door hun werkgever niet wordt nageleefd (Beekman, 2006). Eerder dat jaar had FNV Bondgenoten al gewaarschuwd voor het openstellen van de grenzen voor Poolse werknemers. De Bond vreesde dat de Polen en andere Oost-Europese werknemers de plaatsen van Nederlands personeel zouden innemen binnen verschillende sectoren. FNV Bondgenoten stelt dat bedrijven in de agrarische sector, de vleesindustrie, de metaal en techniek, en de ict al op grote schaal buitenlandse werknemers inhuren (Nu.nl, 2006).

De Arbeidsinspectie gaat in 2008 intensiever controleren op misstanden bij de behandeling van Polen en andere Midden- en Oost-Europeanen. Er komen extra inspecties naar mogelijke onderbetaling, te lange werktijden en slechte werkomstandigheden. Werkgevers in overtreding kunnen hiervoor een boete verwachten. Ook de huisvesting wordt onder de loep genomen (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 2008).

Ook veel Polen starten een eigen onderneming, wat in Nederland veel makkelijker is dan in Polen. In 2006 waren de Polen de grootste groep buitenlandse startende ondernemers, boven de Turken, Marokkanen en Surinamers. In 2006 zijn in totaal 3.350 Poolse ondernemers met een eigen bedrijf gestart, een groei van bijna 30 procent ten opzichte van 2005 (Kamer van Koophandel, 2007). Poolse starters zijn vooral actief in de bouwsector, de meesten starten een klussenbedrijf. Ook de landbouw- en industriesector zijn relatief populair bij Poolse startende ondernemers.

Huisvesting

Met de huisvesting van Poolse werknemers in Nederland is het vaak slecht gesteld. Velen wonen met grote groepen op een kleine oppervlakte, in een pension, bedrijfspand of caravan. In tuinbouwgebieden willen gemeenten daarom wooncontainers plaatsen om Polen onderdak te bieden. De meerderheid van de Tweede Kamer heeft positief gereageerd op dit plan. Enkele gemeenten in Noord-Limburg willen speciale woningen voor Polen bouwen die geschikt zijn voor tijdelijke verhuur en betaalbaar zijn. De Limburgse gemeente Grubbenvorst wil zelfs een Polenhotel gaan inrichten dat aan 350 Polen onderdak moet gaan bieden.

In Nederland is de werkgever verantwoordelijk voor de huisvesting van zijn Oost-Europese werknemers. Het handhaven van de huisvestingsnormen is een taak van de gemeenten. In rurale gebieden wonen veel Oost-Europese werknemers wegens gebrek aan geschikte huisvesting in schuren op het erf of in kassen. In grote steden komen Oost-Europeanen vooral in achterstandswijken terecht. Hier zijn ook veel 'huisjesmelkers' actief die slechte woningen verhuren aan deze groepen (Van den Berg, Brukman & Van Rij, 2007).

Niet eens alle Polen hebben een dak boven hun hoofd. Uit de dak- en thuislozenmonitor van de gemeente Groningen blijkt dat steeds meer Oost-Europeanen dakloos zijn in deze stad. Enkele Polen en Roemenen weten inmiddels de dagopvang in de stad Groningen goed te vinden. Het gaat voornamelijk om jonge gelukszoekers die vanwege de taalbarrière toch geen baan vinden (RTV Noord Nieuws, 7 januari 2008).

Speciale voorzieningen voor Polen

Door de grote toestroom van Poolse werknemers in Nederland, ontstaan er steeds meer voorzieningen voor Polen in Nederland. Zo zijn er in de vier grote steden Poolse rooms-katholieke parochies te vinden. Ook in Noord-Limburg, waar veel Polen wonen, verschijnen steeds meer Poolse parochies met een Poolse pastoor. De parochies worden druk bezocht.

Poolse winkeltjes schieten als paddestoelen uit de grond in Nederland. Zo is er in Den Haag een Pools delicatessenwinkeltje, in Rijswijk een Poolse bakker en in het Limburgse Meterik een winkeltje met Poolse levensmiddelen. Supermarkten in Noord-Limburg verkopen Poolse producten (Spits, woensdag 24 oktober 2007). En dit zijn slechts een paar voorbeelden.

Ook vliegtuigmaatschappij Ryanair speelt in op de toestroom van Polen in Nederland. Zo’n 48.000 Polen wonen en werken in de Nederlands-Duitse grensstreek. Daarom start Ryanair vanaf maart 2008 met twee regelmatige lijnvluchten naar Polen vanuit Airport Weeze (net over de grens bij Nijmegen). Uit een studie die Airport Weeze heeft laten verrichten blijkt dat aan Nederlandse zijde van de grens zo’n 15.000 Polen werkzaam zijn en aan Duitse zijde 33.000 (De Gelderlander, 12 december 2007).

Vanaf vrijdag 29 februari 2008 verschijnt er een nieuwe Poolse weekkrant voor Polen in Nederland. Deze krant, getiteld Popolsku ('Op z'n Pools'), wordt gratis verspreid op plaatsen waar veel Polen komen. De oplage is 50.000. De gelijknamige website (www.popolsku.nl) brengt dagelijks actueel Pools, Nederlands en internationaal nieuws. Het grootste deel van de artikelen is in het Pools (Brabants Dagblad, 18 februari 2008).

Problemen rond Poolse werknemers

Eind november werd bekend dat de ministers Donner (Sociale Zaken) en Vogelaar (Integratie) een werkgroep oprichten om de toenemende overlast van Polen in de grote steden te voorkomen. De ministers hebben dit afgesproken na overleg met delegaties uit de vier grote steden. Problemen doen zich voor rond huisvesting, alcoholmisbruik, toevlucht van Poolse kinderen op scholen en het niet (goed) beheersen van de Nederlandse taal.

Van een ander kaliber is het probleem dat Poolse vissers volgens de Nederlandse hengelsportverenigingen de Nederlandse wateren leegvissen. De meeste Nederlandse sportvissers hengelen als hobby en zetten de gevangen vis weer terug in het water. De meeste Polen vissen juist vanuit een economisch motief en eten de gevangen vis zelf op of verkopen het door. De Nederlandse visregels zijn daarom al vertaald in het Pools. (Algemeen Dagblad, 21 november 2007).

In de Volkskrant van 24 november klaagden een Haagse en Rotterdamse wethouder over de grote toestroom van Polen naar hun stad en over de problemen die dat met zich mee brengt. De Rotterdamse wethouder Hamit Karakus organiseerde daarom op 12 december 2007 een ‘Polentop' waar 50 gemeenten de koppen bij elkaar staken om de problemen de baas te worden. Belangrijkste conclusie: maak een eind aan de malafide praktijken van talrijke uitzendbureaus die bemiddelen in Oost-Europese werknemers.

Bronnen

Algemeen Dagblad (2007, 21 november). Poolse arbeiders vissen Nederland leeg.

CBS (2007). Immigratie Oost-Europeanen blijft hoog. Webmagazine, 28 november 2007. Voorburg: Centraal Bureau voor de Statistiek.

De Gelderlander (2007, 12 december). Ryanair mikt op Poolse arbeiders in de grensstreek.

Dijkema, J., Bolhuis, P. & Engelen, M. (2006). Grenzen verleggen. Een onderzoek naar grensoverschrijdende arbeidsbemiddeling in 2006. Zoetermeer: Research voor Beleid.

Kamer van Koophandel (2007). Startersprofiel 2006. Amsterdam: Kamer van Koophandel.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2008). Extra controles op misstanden bij behandeling Polen. Persbericht 7 januari 2008. Den Haag: Ministerie van SZW.

Volkskrant (2007, 24 november). ‘Kabinet steekt kop in het zand voor invasie Polen’. 

Prominente Polen in Nederland

Milo Anstadt
Pools-Nederlandse schrijver. Heeft veel boeken over Polen op zijn naam staan en schreef als medewerker van NRC Handelsblad een groot aantal opiniërende artikelen.

Malgorzata Bos-Karczewska

Hoofdredacteur Polonia, portal voor de Poolse gemeenschap in Nederland

http://www.polonia.nl